Na današnji dan, 20. septembar

Danas je petak, 20. septembar, 263. dan 2019. Do kraja godine ima 102 dana.

742
480. p. n. e. – U pomorskoj bici kod ostrva Salamina u Egejskom moru, Grci su pod komandom atinskog vojskovođe Temistokla porazili Persijance koje je predvodio kralj Kserks I, čime je osigurana prevlast Atine na moru.
1519 – Portugalski moreplovac Fernando Magelan isplovio je iz Sevilje s pet brodova i 270 mornara, predvodeći špansku ekspediciju na putu oko sveta. Dve godine kasnije ubijen je u okršaju s filipinskim urođenicima, a 1522. u Španiju se vratio samo brod “Viktorija” i 18 preživelih i tako je prvi put dokazano da je Zemlja okrugla.
1772 – Rođen je srpski književnik Joakim Vujić, otac modernog srpskog pozorišta. Bavio se prevodilaštvom, glumom, pisao je putopise, bio je neka vrsta svetskog putnika, poznavao niz stranih jezika. Školovao se u Baji, Kaloči, Segedinu. Licej i prava učio je u Požunu (Bratislava). Prva “teatralna predstavlenija” priredio je u Pešti, Baji i Segedinu između 1813. i 1815, a u Zemunu 1823. U tadašnjoj Kneževini Srbiji je s prekidima boravio od 1833. do smrti, i u Kragujevcu i Beogradu je, kao “Knjaževsko-serbskog teatra direktor”, osnovao 1834. i 1836. prve pozorišne trupe. Bio je protivnik jezičke reforme Vuka Karadžića kao i brojni učeni Srbi Vukovog vremena. Napisao je “Putešestvije po Serbiji”, “Zemljeopisanije”, kao i 21 dramsko delo, uključujući “Kreštalicu”, “Fernanda i Jariku” i “Ljubovnaju zavist čerez jedne cipele”. Autor je i jedne Francuske gramatike.
1773 – Rođen je Atanasije Stojković srpski pisac i naučnik, član ruske Carske akademije nauka, profesor i rektor univerziteta u Harkovu. Pohađao je “gramatikalnu latinsku” školu u Rumi, školovanje je nastavio u Šopronu, Segedinu i Požunu (danas Bratislava) a u Getingenu je doktorirao filozofiju. Od 1803. predavao je na Univerzitetu u Harkovu. Jedan je od učenih Srba koje je carska Rusija pozvala da budu profesori na tom univerzitetu, uz Gligorija Trlajića, Savu Petrovića, Đorđa Koritara. Bio je i rektor i osnivač harkovskog Učenog društva. Jedan je od nosilaca prosvetiteljstva kod Srba, uz Dositeja i Pavla Solarića, i bio je među najvećim protivnicima jezičke reforme Vuka Karadžića. U Budimu je 1801/3 (na podsticaj Dositeja Obradovića) objavio trotomno delo: “Fisika, prostim jezikom spisana za rod Slaveno-serbskij”. Autor je i prvog originalnog srpskog romana: “Aristid i Natalija” na tradicijama tzv. sentimentalnih romana 18.v. iako se začecima beletristike kod Srba, smatra prerada Marmontelovog “Velizarija” Pavla Julinca (1730-1785). Po uzoru na Volterov “Kandid” napisao je: “Kandor ili otkrivanje egipetskih tain”, filozofsko poučno delo. Autor je i dela: “O vazdušnom kamenju i njihovom poreklu” – što je prva knjiga o meteoritima uopšte na svetu. U Istočnom Sibiru, gde je 30. juna 1908. godine pao meteorit i izazvao ogromna razaranja, postoji brdo visine 150 metara koje je nazvano “Stojkovićevo brdo” upravo po ovom srpskom naučniku.
1833 – Rođen je italijanski novinar i pacifista Ernesto Teodoro Moneta, dobitnik Nobelove nagrade za mir 1907. Bio je direktor milanskog lista “Il Secolo” i predsednik Internacionalnog kongresa za mir u Milanu 1906. a u mladosti generalštabni oficir italijanskog revolucionara i borca za ujedinjenje Italije Đuzepea Garibaldija.
1842 – Rođen je škotski hemičar i fizičar Džejms Đuer. Prvi je dobio tečan, a zatim i čvrst vodonik. Između ostalog, Đuer je pronašao i termos-bocu.
1863 – Umro je nemački filolog i književnik Jakob Grim, osnivač savremene germanistike. Skrenuo je pažnju intelektualne javnosti na narodne umotvorine i jezik. Izučavao je istoriju jezika i starije književnosti. Bavio se narodnim predanjem, mitovima i bajkama, folklorom i običajima. Zasnovao je 1852. veliki “Nemački rečnik” i napisao je “Istoriju nemačkog jezika”. Prevodio je srpske narodne pesme, a iz prijateljstva s Vukom Karadžićem nastao je prevod Vukove Srpske gramatike. Zajedno s mlađim bratom Vilhelmom sakupio je i obradio brojne bajke poznate deci širom sveta.
1870 – Snage italijanskog kralja Vitorija Emanuela II preotele su Rim od Francuza, koji su se tu nalazili kako bi štitili papsku državu-Vatikan. U stvari Napoleon III je nastojao da onemogući ujedinjenje Italije. Vitorio Emanuele je tada saopštio nameru da Rim proglasi prestonicom Italije.
1878 – Rođen je američki pisac Apton Bil Sinkler,autor više romana sa socijalnim temama, političkih i socijalnih spisa. Dela: “Džungla”, “Metropola”, “Kralj ugalj”, “Džimi Higins”, “Kraj sveta”, “Između dva sveta”, “Aždajini zubi”, “Široka je kapija”, “Predsednikov agent”, “Svet koji treba osvojiti”, “Predsednička misija”.
1904 – U Etnografskom muzeju u Beogradu otvorena je prva stalna postavka. Etnografski muzej osnovan je februara 1901, ali sakupljanje etnografskih predmeta otpočelo je organizovano u Srbiji još 1844. U okviru Narodnog muzeja Srbije (Serbskonarodni muzeum). Prvo pravo sistematsko sakupljanje obavljeno je radi učešća na Sveslovenskoj izložbi 1867. u Moskvi. U okrilju Srpskog učenog društva 1872. pojavio se predlog za osnivanje muzeja koji bi čuvao etnografske predmete, Stojan Novaković je tada izložio Predlog i nacrt za osnivanje Srpskog istorijsko-etnografskog muzeja. Kada je februara 1901. iz Narodnog muzeja u posebnu zgradu, poklon Stevče Mihailovića, trgovca iz Jagodine, preseljena etnografska zbirka, počeo je s radom poseban Etnografski muzej. Prvi upravnik bio je Sima Trojanović, i već 1904. fond muzeja čuvao je oko 8.500 eksponata. Od 1926. redovno izlazi Glasnik Etnografskog muzeja. Godine 1951. Muzej je smešten u reprezentativno zdanje negdašnje Beogradske berze, na Studentskom trgu, izgrađeno 1934. po projektu Milutina Borisavljevića.
1916 – Na predlog ministra vojnog regent prestolonaslednik Aleksandar Karađorđević odobrio je Uredbu o vojnom telegrafu, na osnovu koje su male jedinice veze, iz sastava roda inžinjerije, prerasle u veće jedinice ranga bataljon-puk i veza je postala samostalan rod Srpske vojske. Taj datum se obeležava kao Dan Brigade veze i Dan službe telekomunikacije Vojske Srbije.
1934 – Rođena je italijanska filmska glumica Sofija Loren, koja se proslavila u neorealističkim italijanskim filmovima posle Drugog svetskog rata, a kao plod udaje za producenta Karla Pontija postala je svetska zvezda. Filmovi: “Napuljsko zlato”, “Žene sa reke”, “Hleb, ljubav i…”, “Čočara”, “Crna orhideja”, “Čežnja pod brestovima”, “Sid”, “Dve žene”, “Ključ”, “Brak na italijanski način”, “Grofica iz Hongkonga”, “Suncokret”, “Izuzetan dan”.
1945 – Vrh rimokatoličke crkve u Hrvatskoj objavio je “Pastirsko pismo”, čiji je duhovni tvorac bio zagrebački nadbiskup Alojzije Stepinac, u kojem je žestoko napadnuta nova vlast u Jugoslaviji zbog presuda “katoličkim vjernicima i svećenicima” (koji su osuđeni kao ustaše i njihovi saradnici), zbog odvajanja crkve od države i zbog agrarne reforme.
1957 – Umro je finski kompozitor Jan Sibelijus, čiji je originalni stil inspirisan finskim muzičkim folklorom i narodnim epom “Kalevala”. Dela: simfonijska pesma za orkestar “Finlandija”, orkestarske legende “Labud iz Tuonela”, “Povratak Lemikainena”, uvertira “Karelija”, violinski kocert.
1970 – Sovjetski kosmički brod “Luna 16” spustio se na Mesec radi uzimanja delova tla Zemljinog satelita.
1976 – Švedska Socijaldemokratska partija poražena je na izborima za skupštinu, posle više od 40 godina na vlasti.
1977 – Vijetnam i Džibuti, do tada francuska kolonija, primljeni su u UN.
1979 – Vladara Centralnoafričkog carstva Žana Bedela Bokasu oborio je njegov rođak, bivši predsednik David Dako, čime je ta zemlja ponovo postala republika. Bokasa je 1965. vojnim udarom srušio Daka a 1976. proglasio je sebe za cara. Upamćen je po neverovatnoj ekstravaganciji i rasipanju državne imovine.
1981 – Centralnoamerička država Belize na obali Karipskog mora, bivši Britanski Honduras, stekla je nezavisnost od Velike Britanije.
1984 – U dvorište ambasade SAD u Bejrutu kamionom punim eksploziva uleteo je islamski terorista-samoubica i usmrtio 40 ljudi.
1989 – Frederik Vilhelm de Klerk preuzeo je dužnost predsednika Južne Afrike.
1990 – Umro je srpski konstruktor aviona Slobodan Zrnić, dekan Mašinskog fakulteta Novosadskog univerziteta, jedan od konstruktora letilica IK-3 i S-49. Avion IK-3 je 6. aprila 1941. u aprilskom ratu učestvovao u odbrani Beograda od napada nemačke ratne avijacije, kada se pokazao kao neobično efikasan. Završio je Mašinski fakultet u Beogradu i usavršavao vazduhoplovnu tehniku u Francuskoj, a kao ekspert UN nekoliko godina je proveo u Africi.
2000 – Umro je ruski kosmonaut German Titov, drugi čovek koji je leteo u svemir. Titov je u avgustu 1961, u brodu “Vostok 2”, proveo 25 sati u svemiru, obišavši Zemlju 17 puta. Za zasluge u osvajanju vasione, dobio je najviše državne nagrade i zvanje heroja Sovjetskog Saveza.
2004 – Sjedinjene Američke Države zvanično su ukinule trgovinski embargo protiv Libije uveden 1986. godine, pošto je ova zemlja prethodno odustala od proizvodnje oružja za masovno uništavanje.
2005 – Umro je lovac na naciste Simon Vizental. Sam je preživeo holokaust i proveo je gotovo šest decenija prikupljajući informacije o onima koji su smatrani najodgovornijim za ubistvo 6 miliona Jevreja u Drugom svetskom ratu. Pomogao je da se pred licem pravde nađe više od 1.100 nacističkih ratnih zločinaca, između ostalih i Adolf Ajhman, firerova desna ruka u kampanji za istrebljenje Jevreja, i Franc Stangl, bivši komandant konclogora Treblinka.
2006 – Najmanje 43 rudara poginula su, dok su dva povređena u eksploziji u rudniku “Lenjin” u gradu Šahtinsk, južno od glavnog grada Kazahstana, Astane.
2006 – Umro je švedski filmski snimatelj Sven Nikvist, bliski saradnik Ingmara Bergmana. Nikvist je dobitnik dva Oskara za filmove “Krici i šaputanja” (1973) i “Fani i Aleksandar” (1982), oba u režiji Bergmana.

POSTAVI ODGOVOR

Please enter your comment!
Please enter your name here

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.