Na današnji dan, 5. novembar

Danas je petak, 5. novembar, 309. dan 2021. Do kraja godine ima 56 dana.

0
19

1879 – Umro je škotski fizičar Džejms Klark Maksvel, najveći teorijski fizičar 19. veka. U oblasti elektromagnetizma formulisao je Maksvelove jednačine, stvorio elektromagnetsku teoriju svetlosti, dao teorijski osnov radio-talasa i radio-tehnike, matematički formulisao mnoge pronalaske Majkla Faradeja, razvio talasnu teoriju svetlosti i elektromagnetsku teoriju etera.

1881 – Umro je srpski novinar, istoričar i izdavač Danilo Medaković, veoma zaslužan za širenje knjige u srpskom narodu. U vreme revolucije 1848. pokrenuo je list “Napredak” koji je ubrzo zabranjen zbog opozicionog stava prema patrijarhu Josifu Rajačiću. Godine 1851. pokreće list “Južna pčela”, a 1852. “Srpski dnevnik” s književnim dodatkom “Sedmica”. Bavio se i izdavaštvom, priredio je i objavio Sabrana dela Dositeja Obradovića. Napisao je “Povesnicu srpskog naroda”.

1909 – Rođena je srpska slikarka Milena Pavlović Barili, umetnik rafinirane kulture. Slikala je u nadrealističkom maniru. Završila je Umetničku školu u Beogradu, studirala u Minhenu, živela u Rimu i Parizu. U SAD je otišla 1939, gde je bila ilustrator modnog časopisa “Vog” i scenograf i kostimograf u njujorškim pozorištima. Od posledica pada s konja umrla je u Njujorku u 36. godini života.

1911 – Italija je anektirala dotadašnje turske teritorije u današnjoj Libiji Tripolitaniju i Kirenaiku, kao i Rodos sa arhipelagom Dodekanez u današnjoj Grčkoj. Libija je stekla nezavisnost tek 1951. formalno, mada su Italijani tu zemlju stvarno napustili 1943, kad su nemačko-italijanske snage u Drugom svetskom ratu potisnute iz Afrike.

1912 – Za predsednika SAD izabran je Vudro Vilson, postavši jedini predsednik u američkoj istoriji koji je na jednim izborima pobedio dvojicu bivših šefova države – Vilijama Tafta i Teodora Ruzvelta.

1913 – Rođena je britanska pozorišna i filmska glumica Vivijen Li, koja je svetsku slavu stekla ulogom Skarlet O’Hare u američkom filmu “Prohujalo s vihorom” za koju je nagrađena Oskarom. U pozorištu je igrala niz vodećih uloga u dramama Vilijama Šekspira, često sa suprugom Lorensom Olivijeom, za kojeg je bila udata od 1940. do 1960. Ostali filmovi: “Bura u čaši vode”, “Požar nad Engleskom”, “Cezar i Kleopatra”, “Ana Karenjina”, “Ledi Hamilton”, “Tramvaj nazvan želja” (Oskar).

1914 – Francuska i Velika Britanija su u Prvom svetskom ratu objavile rat Turskoj.

1916 – Centralne sile su u Prvom svetskom ratu proglasile Kraljevinu Poljsku, što je bio pokušaj da se Poljaci masovnije motivišu za učešće u ratu na strani Centralnih sila. Carska Rusija je na ovaj čin odgovorila obećanjem da će nakon rata Poljska dobiti samostalnost. Do tada Poljska je bila jedna od ruskih krunskih zemalja, a ruski car je nosio titulu i cara Poljske (bez Galicije koja je bila austrijska i delova koji su se nalazili u sastavu Pruske, odnosno Nemačke).

1918 – Pobednička srpska vojska umarširala je u Zemun, čime je okončana dvovekovna vladavina Habzburške monarhije delovima Srbije severno od Save i Dunava.

1928 – U Drezdenu je započeo Četvrti kongres Komunističke partije Jugoslavije, na kojem je zaključio da je nastupilo vreme za revolucionarne prevrate u Evropi u okviru kojih treba izvesti balkansku revoluciju i stvoriti “Balkansku federaciju”. Prihvaćeno je i gledište o socijaldemokratiji kao “blizancu fašizma”, s kojom treba prekinuti svaku saradnju. U sklopu ovih odluka odlučeno je da Kraljevinu SHS, odnosno Jugoslaviju, treba razbiti kao “versajsku” – “veštačku tvorevinu”.

1930 – Umro je holandski lekar Kristijan Ajkman, dobitnik Nobelove nagrade za medicinu 1929, pronalazač uzroka bolesti Beri-beri. Nobelovu nagradu dobio je za otkriće vitamina B.

1931 – Rođen je Ajk Tarner, američki muzičar, jedan od pionira soula i rokenrola, lider grupe “Kings of Rhythm”, osvajač nagrade Gremi u kategoriji tradicionalnog bluza za album “Risin’ With the Blues”. Rođen je u delti Misisipija, kolevci američkog bluza, mnogi ga smatraju tvorcem novog muzičkog žanra. Sa bivšom suprugom Tinom Tarner snimio je niz hitova, od kojih su najpoznatiji “River Deep Mountain High”, “Littl Ann”, “A Fool In Love”, “Nuthbush City Limits” i “Proud Mary”, za koji su dobili prvi Gremi 1972. godine 1991. Ajk i Tina uvršteni su u Hol slavnih rokenrola.

1942 – Rukovodilac ustanka u Banatu i Bačkoj protiv Nemačke okupacije Žarko Zrenjanin, sekretar Pokrajinskog komiteta Komunističke partije Jugoslavije za Vojvodinu, poginuo je u Drugom svetskom ratu u borbi u obruču okupatorske nemačke policije u selu Pavliš kod Vršca.

1943 – Osnovan je Tanjug, u Jajcu, danas BiH. Ideju je uoči Drugog zasedanja AVNOJ-a dao Moša Pijade, s ciljem da se međunarodna javnost informiše o borbi protiv okupatora u Jugoslaviji. Za naziv agencije – TANJUG (Telegrafska agencija Nova Jugoslavija) takođe je zaslužan Pijade. Prvi direktor bio je Vladislav Ribnikar, poznati novinar, dugogodišnji direktor lista Politika. Tanjug je do dolaska u Beograd oktobra 1944. sa skromnom opremom, bio u pokretu i oglašavao se iz Jajca, Drvara, sa Visa, iz Valjeva i Aranđelovca, odakle je 20. oktobra 1944. javio da je Beograd oslobođen. Već 25. oktobra 1944. Tanjug je objavio prvi spoljnopolitički bilten u oslobođenom Beogradu, pošto se uselio u zgradu predratne nacionalne agencije Avala u Resavskoj 28, zahvaljujući tehničkoj opremi koju su tokom borbi za Beograd sklonili radnici Agencije Rudnik, pre rata Avale.

1944 – Umro je Aleksis Karel, francuski hirurg, biolog i pisac, dobitnik Nobelove nagrade za medicinu 1912. Njegova otkrića o prenosu (transplantaciji) tkiva i održavanju živog tkiva van organizma donela su mu priznanje Nobelove fondacije i svetski ugled. Unapredio je i hirurgiju krvnih sudova. Njegovo filozofsko-publicističko delo “Čovek nepoznanica” objavljeno 1935. donelo mu je opštu popularnost širom sveta. Bio je izuzetno religiozan, čak mistik. Kao saradnik vlade maršala Petena, optužen je za kolaboraciju sa okupatorom ali je umro pre sudske presude.

1955 – Umro je francuski slikar Moris Utrilo. Bio je samouk, izuzimajući poduke od strane majke, slikarke Suzan Valadon. Slikanjem se bavio kao terapijom između čestih boravaka na klinikama, gde je lečen od nervnog rastrojstva. Mimo svih slikarskih struja, izgradio je osoben stil. Kao preteča modernizma, u čemu je posebna snaga njegove umetnosti, nije prikazivao viđeno, već osećanja. Najčešći njegovi motivi su pejzaži gradova.

POSTAVI ODGOVOR

молимо унесите свој коментар!
овдје унесите своје име

Ova web-stranica koristi Akismet za zaštitu protiv spama. Saznajte kako se obrađuju podaci komentara.