Na današnji dan, 4. maj

Danas je sreda, 4. maj, 124. dan 2022. Do kraja godine ima 241 dan.

0
13

1471 – Pobedom pristalica dinastije Jork u bici kod Tuksberija nad vojskom dinastije Lankaster u “Ratu dveju ruža”, engleski kralj Edvard IV povratio je krunu, zbacivši s prestola Henrija VI.

1493 – Papa Aleksandar VI, španskog porekla, izdao je edikt o podeli Novog sveta između Španije i Portugalije, prema kojem sve novootkrivene zemlje zapadno od Azora treba da pripadnu Španiji.

1825 – Rođen je engleski biolog i filozof Tomas Henri Haksli, vatreni pobornik teorije Čarlsa Darvina. Snažno se protivio tradicionalnoj teologiji i skovao je termin “agnosticizam” (bez spoznaje) da bi opisao sopstvenu poziciju. Od 1883. do 1885. bio je predsednik Kraljevskog društva (Akademija nauka). Evolucionistička shvatanja izložio je u delu “Mesto čoveka u prirodi”. Ostala dela: “Evolucija i etika”, “Nauka i kultura”, “Priručnik komparativne anatomije kičmenjaka”.

1827 – Rođen je engleski istraživač Džon Haning Spik, prvi Evropljanin koji je u avgustu 1858. video afričko jezero Viktorija, tvrdeći da je ono izvorište Nila. Prethodno je u januaru iste godine s Ričardom Bartonom, koji je predvodio ekspediciju, otkrio jezero Tanganjika. Njegovu teoriju o izvorištu najveće afričke reke osporavao je Barton, koji je smatrao da je Tanganjika izvorište Nila, pa je Spik kao predvodnik nove ekspedicije u julu 1862. uspeo da stigne do mesta na kojem Nil ističe iz jezera Viktorija. Uoči rasprave dvojice istraživača u Kraljevskom geografskom društvu u Londonu, Spik je nesrećnim slučajem ubio sebe u septembru 1864. tokom lova na jarebice.

1869 – Umro je srpski pisac i političar Jovan Hadžić, poznat i kao Miloš Svetić, prvi predsednik Matice srpske. Gimnaziju je učio u Karlovcima i Pešti, prava u Pešti i Beču, a doktorat prava stekao je u Pešti 1826. U više navata bio je poslanik na srpskim crkveno-narodnim saborima, ali i u Ugarskom saboru. Bio je dosledan protivnik reforme Vuka Karadžića, i držao je da treba očuvati slavjanoserbsko nasleđe. Bio je advokat, direktor gimnazije u Novom Sadu, izradio je Građanski zakonik Srbije (objavljen 1844.). Uređivao je “Serbski letopis” (iz okrilja tog časopisa izrasla je Matica srpska) i Davidovićevu “Golubicu” i pokrenuo časopis “Ogledalo serbsko”. Pisao je poeziju u pseudoklasicističkom stilu i prevodio klasične autore: Homera, Horacija i Vergilija, kao i nemačke pisce, uključujući Getea. Nepravedno je nipodaštavan iz kruga Vukovih sledbenika iako je bio veliki nacionalni i kulturni radnik, visokih intelektualnih dometa.

1891 – U Beogradu je osnovana Železnička zadruga radi kreditiranja osoblja Srpskih državnih železnica, koja se održala do sada uprkos nizu ratova i promena sistema.

1903 – Poginuo je Goce Delčev. U Sofiji je izbačen iz vojne škole pošto je bio socijalistički orjentisan. Kasnije, zbog niskog rasta nije primljen na Vojnu akademiju u Beogradu. Dve godine bio je učitelj, a 1896. je s malom četom počeo borbu protiv Turaka. Zalagao se za federaciju balkanskih zemalja. Poginuo je u borbi protiv Turaka u maju 1903. tri meseca pre izbijanja Ilindenskog ustanka, čiji je početak odlagao s pravom smatrajući da je preuranjen i slabo pripremljen. Makedonci ga smatraju svojim nacionalnim junakom, ali i Bugari.

1919 – Kineski studenti su demonstrirali protiv odluke Versajske mirovne konferencije da nemačke posede u provinciji Šantung preda Japanu. Akcija poznata kao “Pokret 4. maja”, u koju su ubrzo uključeni i radnici, odlučujuće je podstakla osnivanje Komunističke partije Kine u julu 1921.

1928 – Rođen je egipatski državnik Hosni Mubarak, predsednik Egipta od 1981, posle ubistva Anvara el Sadata.

1929 – Rođena je američka glumica holandskog porekla Eda Hemstra Hepbern, poznata kao Odri Hepbern, ambasador dobre volje UNICEF. Filmovi: “Praznik u Rimu” (Oskar), “Doručak kod Tifanija”, “Moja draga ledi”, “Sabrina”, “Rat i mir”, “Ljubav popodne”.

1960 – Sovjetski lider Nikita Hruščov objavio je da je 1. maja duboko iznad teritorije Sovjetskog Saveza oboren američki špijunski avion “U-2” i da je zarobljen pilot Geri Pauers. Zbog toga je otkazana konferencija velikih sila u Parizu – Hruščov je odbio susret s predsednikom SAD Dvajtom Ajzenhauerom.

1970 – Američka Nacionalna garda ubila je četiri i ranila 11 studenata Univerziteta Kent u državi Ohajo koji su demonstrirali protiv Vijetnamskog rata.

1979 – Vođa britanskih konzervativaca Margaret Tačer postala je posle pobede nad laburistima na parlamentarnim izborima prva žena premijer u istoriji Velike Britanije.

1980 – Umro je doživotni predsednik SFRJ Josip Broz Tito. Bio je jedan je od osnivača Pokreta nesvrstavanja, što je u tadašnjim međunarodnim okolnostima imalo veliki značaj. U unutrašnjoj politici, ostavio je ustrojstvo koje je na kraju razorilo Jugoslaviju – Ustav iz 1974. godine.

POSTAVI ODGOVOR

молимо унесите свој коментар!
овдје унесите своје име

Ova web-stranica koristi Akismet za zaštitu protiv spama. Saznajte kako se obrađuju podaci komentara.