Na današnji dan, 31. oktobar

Danas je četvrtak, 31. oktobar 2019. Do kraja godine ima 61 dan.

591

1517 – Nemački monah, teolog, crkveni reformator Martin Luter istakao je na vratima katedrale u Vitenbergu 95 teza – kritičkih zapažanja na temu stanja unutar rimokatoličke crkve. Tim događajem započela je u nemačkim zemljama protestanska verska reformacija.

1517 – Umro je italijanski slikar Fra Bartolomeo, jedan od poslednjih firentinskih renesansnih majstora, preteča baroka. Bio je spretan eklektik i najviše je slikao religiozne teme, pri čemu su ga posebno zanimali problemi kompozicije. Privremeno je napustio slikarstvo, otišavši 1500. u dominikanski manastir, ali ga je četiri godine kasnije Rafael ubedio da nastavi da slika.

1632 – Rođen je holandski slikar Jan Vermer, majstor u slikanju svetlosti, koji se ubraja među najveće umetnike u istoriji slikarstva iako je izradio samo oko 40 slika. Pretežno je radio figure u enterijeru i njegove kompozicije odlikuju harmončnost, preciznost, blistav kolorit i svetlost. Dela: “Žena s pismom”, “Devojka s đerdanom”, “U ateljeu”, “Mlekarka”, “Čas muzike”, “Devojka s turbanom”, “Pogled na Delft”, “Uličica u Delftu”.

1795 – Rođen je engleski pisac Džon Kits, jedan od najvećih pesnika engleske književnosti, čije stihove odlikuju izuzetna melodičnost i sažet a izražajan pesnički jezik. Bio je nadahnut antičkom kulturom. Njegovi soneti, spev “Endimion”, pesme “Oda slavuju”, “Oda grčkoj urni”, “Oda jeseni” smatraju se vrhunskim poetskim delima napisanim na engleskom jeziku. Njegova “Pisma” su važan prilog razvitku teorije estetike.

1851 – Umro je Petar II Petrović Njegoš, mitropolit Srpske crkve i književnik. Školovao se neformalno u Cetinjskom manastiru i u Topli kod Herceg Novog, a učitelj mu je bio i Sima Milutinović Sarajlija koji ga je uputio u istoriju, filozofiju i književnost. Reformisao je u određenoj meri njegovu zemlju, ustanovio je neku vrstu izvršne vlasti i senat, sudove, poreze, ipak većim delom, Crna Gora je i tada i kasnije živela od pomoći Rusije. Podigao je prvu osnovnu školu, a 1834. osnovao je štampariju. Podržavao je oslobođenje i ujedinjenje srpskog naroda. Najpoznatije njegovo delo “Gorski vijenac”, dramski spev, sa epskom pozadinom, posvećeno je Karađorđu “ocu Srbije”. Ostala dela: filozofski ep “Luča mikrokozma”, spev “Lažni car Šćepan Mali”, misaone i lirske pesme.

1871 – Na osnovu ustava iz 1869. donet je prvi Zakon o poroti u Srbiji, a stupio je na snagu 1. januara 1872.

1887 – Rođen je kineski generalisimus Čang Kaj Šek, lider nacionalističke Kine. Vladao je najpre Kinom, potom samo Tajvanom na koji je s pristalicama pobegao kada su vlast u Pekingu preuzeli komunisti. Posle smrti vođe Kuomintanga i predsednika Kine Sun Jat Sena 1925. izvršio je vojni udar u Kantonu u martu 1926. i započeo borbu protiv levog krila Kuomintanga i Komunističke partije Kine. Uprkos ogromne materijalne pomoći SAD, njegov režim krahirao je u pokušaju da uguši revoluciju koju je predvodio lider komunista Mao Cedung. U februaru 1950. sa ostatkom trupa prešao je na ostrvo Formoza (Tajvan) gde je uspostavio tzv. Republiku Kinu, čiji je predsednik bio do smrti 1975.

1892 – Rođen je ruski velemajstor Aleksandar Aleksandrovič Aljehin, jedan od najvećih u istoriji šaha i jedini koji je umro kao svetski prvak. Pobedio je 1920. na prvom šahovskom prvenstvu Sovjetskog Saveza, a šampion sveta je postao 1927. pobedivši u meču sa 6:3, uz 25 remija, kubanskog velemajstora Hosea Raula Kapablanku. Titulu je odbranio u mečevima protiv zemljaka Jefima Bogoljubova 1929. i 1934. kojeg je savladao sa 15,5:9,5 i 15,5:10,5, a holandski velemajstor Maks Eve ga je 1935. pobedio sa 9:8, uz 13 remija. Zvanje svetskog prvaka povratio je pobedivši Evea u revanšu 1937. sa 10:4, uz 11 remija, i držao ga do smrti 1946.

1912 – Rođen je Oli Džonston, tvorac Bambija, jedan od najvećih animatora svih vremena i pripadnik legendarne prve generacije crtača kompanije “Volt Dizni”. Učestvovao je u animaciji i realizaciji klasika crtanog filma kao što su “Snežana i sedam patuljaka”, “Pinokio”, “Pepeljuga”, “Uspavana lepotica”, “Sto i jedan dalmatinac”, “Alisa u zemlji čuda”, “Knjiga o džungli”.

1918 – Poražena Austro-Ugarska predala je novoproglašenoj državi SHS u Puli sve brodove i opremu i utvrđenja u Kotoru, Šibeniku, Rijeci, Puli i Trstu. Nova država dobila je 300 plovila, uključujući 12 bojnih brodova, 11 krstarica, 56 torpiljerki i 18 razarača. Sledeće noći italijanski diverzanti potopili su bojni brod “Viribus unitis”, na kojem su poginuli prvi komandant mornarice SHS admiral Janko Vuković i 350 mornara.

1918 – U Zrenjaninu (tada Veliki Bečkerek) osnovano je Srpsko narodno veće, prvo na području današnje Vojvodine. U trenutku osnivanja Srpskog narodnog veća srpska vojska nalazila se još uvek južno od Dunava. Predsednik Veća (odbora) bio je ugledni advokat Andrija Vasić, a potpredsednici su bili dr Slavko Županski i Živojin Terzin. Od 1935. do 1946. Zrenjanin je po oslobodiocu Kralju Petru I nazivan Petrovgrad.

1918 – U Temišvaru je proglašena tzv. Banatska republika. Na čelu te inicijative bio je Oto Rot, mađarski političar, rodom banatski Nemac. Bio je to pokušaj Mađarske da zadrži severni Banat i zaustavi opredeljenje Srba ali i drugih žitelja Vojvodine za prisajedinjenje Kraljevini Srbiji. Ulazak srpske vojske u Banat razvejao je ovu inicijativu.

POSTAVI ODGOVOR

Please enter your comment!
Please enter your name here

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.