Na današnji dan, 25. oktobar

Danas je četvrtak, 25. oktobar 2018. Do kraja godine ima 67 dana.

680

732 – Franački vladar Karlo Martel naneo je kod Poatjea (Tura) težak poraz vojsci Saracena pod komandom valije Abd-ar-Rahmana, čime je zaustavljen dalji prodor islama. Zahvaljujući toj pobedi upamćen je kao Martel, u značenju čekić, malj.

1154 – Umro je engleski kralj Stiven, unuk Vilijama Osvajača, koji je tokom vladavine ispoljio veliku hrabrost predvodeći vojsku u građanskom ratu, ali i manjak političkog talenta. Dve godine pre smrti, u vreme kad je veći deo Engleske razoren unutrašnjim borbama priznao je kao naslednika prestola Henrija, kasnije Henrija II, prvog vladara iz kuće Plantageneta.

1400 – Umro je engleski pisac Džefri Čoser, začetnik moderne engleske književnosti, jedan od najvećih evropskih pesnika Srednjeg veka. Njegova zbirka “Kenterberijske priče”, sastavljena od 24 priče (dve u prozi, ostale u stihovima), najznačajnije je englesko srednjovekovno književno delo i uvod u modernu epohu engleske literature. U “Kenterberijskim pričama” je prikazao zanimljivu i realističnu sliku društvenog života Engleske 14. veka, obuhvativši sve staleže i mnoga zanimanja. Ostala dela: “Knjiga o vojvotkinji”, “Roman o ruži”, “Parlament ptica”, “Troil i Kresida”, “Legende o dobrim ženama”.

1415 – Englezi su u Stogodišnjem ratu, pod komandom kralja Henrija V, naneli težak poraz Francuzima u bici kod Azenkura na severu Francuske.

1495 – U Portugaliji je na presto stupio kralj Manuel I, kojeg su savremenici nazivali “Manuel Veliki” ili “Manuel Srećni”, za čije je vladavine do 1521. zemlja procvetala i postala pomorska i kolonijalna sila prvog reda. Pružao je veliku pomoć istraživačkim poduhvatima moreplovaca – Vaska da Game, Dijaša de Noveša Bartolomeja, Dijega Kama, Pedra Alvareša Kabrala, čime je odlučujuće doprineo otkrivanju pomorskog puta za Indiju i otkriću Brazila, posle čega su i Indija (u stvari samo trgovačka uporišta i luke na obali Indije i današnje Malezije) i Brazil postali portugalski kolonijalni posedi.

1647 – Umro je italijanski fizičar i matematičar Evanđelista Toričeli, pronalazač živinog barometra, tzv. Toričelijeve cevi. Utvrdio je i zakon o isticanju tečnosti iz suda, usavršio teleskop i konstruisao prost mikroskop. Nakon što je Galilej oslepeo Toričeli mu je bio lični sekretar, da bi docnije nasledio njegovu katedru.

1806 – Rođen je nemački filozof Kaspar Šmit, poznat kao Maks Štirner, prvi teoretičar anarhizma. Bio je mladohegelijanac, izraziti individualista. Dela: “Jedini i njegova svojina”, “Istorija reakcije”.

1815 – Srpski knjaz Miloš Obrenović postigao je sporazum s vezirom Beogradskog pašaluka Marašli Ali pašom o mešovitoj srpsko-turskoj upravi, čime je otvoren prostor za završetak Drugog srpskog ustanka. Tursko carstvo je fermanom utvrdilo povlastice Srba: da sami sakupljaju porez, da imaju narodnu kancelariju, da u suđenju Srbima učestvuju i srpski knezovi, da u svojstvu glavnog knjaza Miloš posreduje između naroda i beogradskog vezira, a Turcima je uskraćeno da žive u selima i u njima drže čitluke (posedi). To je bio početak kraja turske vlasti u Srbiji, a knjaz Miloš je preuzeo unutrašnju upravu.

1825 – Rođen je austrijski kompozitor, violinista i dirigent Johan Štraus Mlađi, tvorac bečke operete. Komponovao je i valcere, polke, mazurke, marševe. Studirao je kompoziciju, a zatim radio kao umetnički rukovodilac i dirigent bečkih dvorskih balova. Sa svojim zabavnim orkestrom nastupao je širom sveta, uključujući Beograd. Štraus je pokazivao interesovanje za srpsku muzičku baštinu i po srpskim motivima je napisao operetu “Jabuka” čijim koncertnim izvođenjem je veliki kompozitor 1894. u Beču obeležio pola veka umetničkog rada. Dela: operete “Slepi miš”, “Ciganin baron”, “Noć u Veneciji”, “Jabuka”, valceri “Na lepom plavom Dunavu”, “Priče iz bečke šume”, “Bečka krv”, “Beč, žene i pesme”.

1838 – Rođen je francuski kompozitor Žorž Bize, autor opere “Karmen”, remek dela francuskog muzičkog realizma. Jedan je od najoriginalnijih i najsugestivnijih francuskih operskih kompozitora. Bio je učenik Šarla Gunoa. Završio je konzervatorijum u Parizu. Ostala dela: opera “Lovci bisera”, scenska muzika za “Arlezijanku” Alfonsa Dodea, “Simfonija u c-duru”.

1881 – Rođen je španski slikar, vajar, keramičar i dekorater Pablo Ruis Pikaso, osnivač kubizma, jedan od najznačajnijih slikara 20. veka. Slikarstvo je učio u rodnoj Španiji, a od 1904. je stalno živeo u Parizu. Naslikao je više od 18.000 slika koje su likovni kritičari podelili na nekoliko faza: plavu, ružičastu, crnu, kubističku i nadrealističku. Revolucionarne kubističke slike, počev od “Gospođica iz Avinjona” iz 1907. su mu donele svetsku slavu. Naslikao je “Gerniku”, sliku na kojoj je potresno prikazao tragičnu sudbinu svoje otadžbine u ratu i zakleo se da se neće vratiti u Španiju dok je na vlasti Franko, koji je umro dve godine posle Pikasa.

1909 – Namesnika Koreje i bivšeg japanskog predsednika vlade princa Ita Hirobumija ubili su korejski nacionalisti, protivnici protektorata Japana nad njihovom zemljom.

1936 – Nemačka i Italija stvorile su osovinu Rim-Berlin, koja će potom, uključenjem Japana, prerasti u vojno-politički blok koji će izazvati Drugi svetski rat.

1941 – Neuspehom snaga Adolfa Hitlera završena je prva ofanziva nemačkih trupa na Moskvu u Drugom svetskom ratu.

1949 – Vlada Sovjetskog Saveza je otkazala gostoprimstvo jugoslovenskom ambasadoru u Moskvi, a ubrzo su i vlade zemalja istočne Evrope povukle ambasadore iz Jugoslavije i pod neosnovanim izgovorom otkazale gostoprimstvo diplomatama i drugim predstavnicima Jugoslavije.

1956 – Egipat, Jordan i Sirija osnovali su jedinstvenu vojnu komandu.

1971 – Generalna skupština Ujedinjenih nacija odlučila je da primi Kinu u svetsku organizaciju i isključi Tajvan.

1983 – Trupe SAD okupirale su karipsku ostrvsku državu Grenadu.

1995 – Na osnovu sporazuma Izraela i PLO o palestinskoj samoupravi, izraelske trupe su počele povlačenje iz grada Dženin, na okupiranoj Zapadnoj obali.

2003 – Pod optužbom za prevare i ogromnu utaju poreza uhapšen je najbogatiji ruski državljanin Mihail Hodorkovski, zvanično većinski vlasnik gigantske naftne kompanije Jukos.

2009 – Najmanje 155 ljudi je poginulo, a više od 500 je ranjeno u eksploziji dva automobila bombe u centru Bagdada. Prvo je eksplodirala manja bomba ispred zgrade regionalne vlade, a potom i veća u kompleksu ministarstava. Ekstremistička grupa “Islamska država u Iraku”, povezana sa Al Kaidom, preuzela je odgovornost.

2012 – Preminula je srpska vajarka Olga Jančić. Posedovala je autentičan likovni izraz, jedinstven u srpskom vajarstvu. Stvarala je u kamenu, katkad mermeru, i bronzi, a kritičari su je tumačili kao predstavnika visokog modernizma.

POSTAVI ODGOVOR

Please enter your comment!
Please enter your name here

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.