Na današnji dan, 25. maj

Danas je sreda, 25. maj, 145. dan 2020. Do kraja godine ima 220 dana.

0
10

1803 – Rođen američki pisac i filozof Ralf Valdo Emerson, osnivač “Kluba transcendentalista”. Kao sin pastora prihvatio je sveštenički poziv, ali ga je docnije napustio. U knjigama i predavanjima izražavao je panteističku ljubav prema prirodi. Imao je romantičnu viziju socijalne pravde, etičke ispravnosti i odgovornosti. Dela: “Priroda”, “Ogledi”, “Uzorni ljudi”, “Vođ života”, “Društvo i usamljenost”, “Poeme”.

1804 – Postavljena je prva đumrukana (carinarnica) Karađorđeve Srbije, na Savi kod Ostružnice, o čemu svedoče zapisi Petra Jokića, Karađorđevog buljubaše. Datum postavljanja prve carinarnice novovekovne srpske države, prihvaćen je kao Dan carinske službe Srbije.

1810 – U Rio de la Plati (sadašnja Argentina) počela je pobuna protiv španskog kolonijalnog režima i vlast je preuzela privremena vlada. Taj dan je docnije prihvaćen kao Dan nezavisnosti Argentine, mada je suverenost formalno proglašena tek u julu 1816.

1856 – Rođen je francuski maršal Luj Feliks Fransoa Franše Depere, istaknuti vojskovođa u Prvom svetskom ratu i počasni vojvoda Srpske vojske. U junu 1918. preuzeo je vrhovnu komandu nad savezničkim snagama na Solunskom frontu. Njegova je bila odluka da srpska vojska, kao najzainteresovaniji i najborbeniji deo savezničkih snaga na tom ratištu, treba prva da krene u proboj fronta. Procena se pokazala tačnom, pošto je srpska vojska, posle zapovesti za proboj fronta, brzo porazila Bugare i prisilila ih na kapitulaciju, a zatim i austrijske i nemačke trupe na tom potezu, što je bilo odlučujuće za slom Centralnih sila i okončanje Prvog svetskog rata.

1873 – Umro je Konstantin Danil, jedan od najvećih srpskih slikara 19. veka, predstavnik srpskog bidermajera. Stilom i tehnikom blizak bečkim klasicistima, izradio je niz ikonostasa, među kojima su najznačajniji u Uspenskoj crkvi u Pančevu i u eparhijskoj crkvi u Temišvaru, kao i portrete, mrtvu prirodu, kompozicije. Dostizao je pravo majstorstvo kao portretista, ispoljavajući znatnu umetničku snagu i plemenitost kolorita. Dela: “Gospođa Vajgling”, “Umetnikova žena”, “Gospođa Teteši”, “Prvendar”. Za remek dela srpskog slikarstva smatraju se njegov “Pavle Kengelac” kao i “Sveti Arhangel Gavrilo”.

1887 – Rođen je Dragiša Brašovan, srpski arhitekta. Po okončanju školovanja u rodnom Vršcu studirao je na Tehničkom fakultetu u Budimpešti gde, posle diplomiranja 1912. radi u arhitektonskom ateljeu “Teri i Poganj”. U Beogradu je 1920. sa M. Sekulićem, osnovao projektantski atelje “Arhitekt” a potom projektantsko preduzeće “D. Brašovan” 1925. Autor je brojnih reprezantativnih zdanja širom Srbije, među kojima su najpoznatija: Sokolski dom u Zrenjaninu, 1924; crkva u Orlovatu, 1927; Vila Genčić (danas Muzej Nikole Tesle), Beograd, 1929; Komanda vazduhoplovstva, Zemun, 1935; Palata Dunavske banovine, Novi Sad, 1935 – 1940; Palata Državne štamparije Kraljevine Jugoslavije (danas BIGZ), Beograd, 1940. Bio je počasni član Kraljevskog instituta britanskih arhitekata od 1953. a za dopisnog člana SANU izabran je 1961.

1889 – Rođen je rusko američki konstruktor aviona i helikoptera Igor Ivanovič Sikorski, jedan od najznačajnijih pionira avijacije. Helikopter je konstruisao još 1908, a 1913. prvi je izgradio avion s više motora. Njegove velike letelice su ga proslavile u Prvom svetskom ratu, posebno avion “Ilja Muromec” s četiri motora po 55 konjskih snaga. Posle boljševiške revolucije emigrirao je u SAD, gde je nastavio da izrađuje višemotorne avione, a izradi helikoptera se vratio 1939, usavršavajući ih tokom Drugog svetskog rata i posle njega.

1892 – Rođen je Josip Broz Tito, dugogodišnji predsednik Jugoslavije, na čijem čelu se nalzio 35 godina. Tačan datum njegovog rođenja nije poznat, ali je rođendanom smatran 25. maj 1892, što je proslavljano u skladu s jakim kultom ličnosti koji je sistematski građen tokom njegove vladavine. Kao austrougarski vojni obveznik učestvovao je u Prvom svetskom ratu, između ostalog i na srpskom frontu. Ranjen je i zarobljen u Rusiji 1915. U Kraljevinu Srba, Hrvata i Slovenaca došao je krajem 1920. Godine 1937. postao je generalni sekretar KPJ, posle smenjivanja i streljanja Milana Gorkića. Kao vođa KPJ predvodio je u Drugom svetskom ratu Partizanski pokret (Narodnooslobodilačka vojska). Iz rata je izašao kao legendarni vođa. Osim borbe protiv okupatora jedinice pod njegovom komandom sprovele su komunističku revoluciju, tokom i nakon rata. U zanosu revolucionarne “pravde” nestale su desetine hiljada nekomunista, pod maskom “borbe protiv saradnika okupatora”. Odbio je Staljinov pritisak 1948, nakon čega je dugo dobijao značajnu finansijsku i vojnu pomoć od SAD. Bio je jedan je od osnivača Pokreta nesvrstavanja, što je u tadašnjim međunarodnim okolnostima imalo veliki značaj. U unutrašnjoj politici, ostavio je ustrojstvo koje je na kraju razorilo Jugoslaviju – ustav iz 1974. godine.

1911 – Predsednik Meksika Porfirio Dijaz dao je ostavku posle pobede revolucionarnih snaga nad trupama vlade u građanskom ratu.

1922 – Rođen je italijanski političar Enriko Berlinguer, generalni sekretar Komunističke partije Italije od 1972. do smrti 1984, jedan od najistaknutijih pobornika “evrokomunizma” (zvanično “spoj demokratije i socijalizma” u stvari odustajanje od ideje revolucionarnog dolaska na vlast i prihvatanje institucija parlamentarizma) i tvorac strategija “istorijskog kompromisa” s građanskim strankama, pre svega s demohrišćanima, i “demokratske alternative”. U ranoj mladosti postao je komunista i 1944. uhapšen je kao sekretar komunističke omladine u rodnom Sasariju na Sardiniji. U Centralni komitet partije ušao je 1945, član Politbiroa postao je 1959, a zamenik generalnog sekretara 1969. Kao lider partije potpuno je suzbio sovjetski uticaj u najvećoj komunističkoj partiji na Zapadu.

1923 – Velika Britanija je priznala nezavisnost Transjordanije pod emirom Abdulahom. Istog dana 1946. novim sporazumom priznat je suverenitet te bliskoistočne države pod nazivom Jordan s Abdulahom kao kraljem.

1929 – U Narodnom pozorištu u Beogradu izvedena je premijera “Gospođe ministarke” Branislava Nušića u kojoj je naslovnu rolu tumačila Žanka Stokić, kojoj je Nušić unapred namenio ulogu.

1944 – Pod šifrom “Konjički skok” nemačke jedinice pod komandom Ota Skorcenija, koji nije učestvovao neposredno u napadu, izvršile su vazdušni desant na Drvar, u nameri da unište Vrhovni štab NOV i POJ. Varošica je žestoko bombardovana, potom su padobranske jedinice izvršile desant a ka Drvaru su nadirale jake nemačke snage od Knina, Bihaća, Banja Luke, Jajca i Livna. Jedinice oko Vrhovnog štaba, uključujući Šestu ličku brigadu, koja je u Drvar stigla ubrzanim maršem, pružile su snažan otpor, nanele padobrancima znatne gubitke i omogućile izvlačenje Vrhovnog štaba, a Prvi proleterski i Peti korpus poremetili su bočnim udarima nemačku operaciju.

1962 – Umrla je srpska slikarka Zora Petrović, profesor Akademije likovnih umetnosti u Beogradu, član Srpske akademije nauka i umetnosti. Slikarstvo je učila kod Ljube Ivanovića, Mila Milunovića i vajara Đorđa Jovanovića, potom usavršavala u Pešti i Parizu. Njena dela odišu snažnim temperamentom i jakim koloritom. Pretežno je slikala aktove i žene iz naroda.

POSTAVI ODGOVOR

молимо унесите свој коментар!
овдје унесите своје име

Ova web-stranica koristi Akismet za zaštitu protiv spama. Saznajte kako se obrađuju podaci komentara.