Na današnji dan, 21. maj

Danas je utorak, 21. maj. 2019. Do kraja godine ima 224 dana.

355

1349 – Državni sabor u srpskom prestonom gradu Skoplju usvojio je prvi deo Dušanovog zakonika, odnosno “Zakonik blagovernago cara Stefana”, kako je glasio zvaničan naziv, kojim su utvrđena opšta načela uređenja države. Pored odredaba ustavnog karaktera, Zakonik je regulisao prava staleža, štiteći i najniže staleže, i imao je kazneno-pravne i procesno-pravne odredbe i odredbe iz porodičnog i naslednog prava. Zakonik je 1354. dopunjen na Državnom saboru u Seru. Rađen je na osnovu običajnog prava, crkvenog zakonodavstva i posebno rimsko-vizantijskog prava. Zakonik proklamuje da sudije treba da se drže zakona čak i kada je on suprotan vladarevoj volji. Sačuvano je 25 prepisa. Najstariji prepis iz 14. veka sačuvan je u srpskom manastiru u Strugi (sada se nalazi u Moskvi).

1471 – Rođen je nemački slikar i bakrorezac Albreht Direr, jedan od najvećih renesansnih majstora. Minuciozan u radu, bio je obdaren i velikom maštom. Realizam i misticizam kod njega ponekad idu uporedo. Izradio je portrete velike umetničke i dokumentarne vrednosti i izvanredne gravire u drvetu i bakru, u kojima je posebno izražen precizan crtež (“Apokalipsa”, “Velika muka”, “Bogorodičin život”). Rado je crtao prirodu, a radio je i akverele. Putovao je po Italiji i Holandiji, ali je najviše živeo u Nirnbergu. Dela: “Četiri apostola”, “Sveta Trojica”, “Bogorodica u ružičnjaku”, “Portret Holcšuera”.

1471 – U londonskom zatvoru “Tauer” ubijen je engleski kralj Henri VI, poslednji monarh iz dinastije Lankaster, svrgnut u dinastičkim borbama (“Rat dveju ruža”), a presto je ponovo preuzeo Edvard IV. Formalno je vladao od 1422, postavši kralj u osmom mesecu života. Prvi put su ga pristalice dinastije Jork zbacile s vlasti 1461, kad je kralj postao Edvard IV, a drugi put 1471. posle poraza trupa Lankastera od vojske kuće Jork u bici kod Tuksberija, pošto je 1470. nakratko vratio presto.

1527 – Rođen je španski kralj Felipe II. Vladao je od 1556. do smrti 1598. i bio je izraziti pobornik rimokatoličkog ekskluzivizma, zbog čega je vodio više ratova širom evropskog kontinenta. Izazvao je pobunu protiv španske krune u Holandiji, ratovao je protiv Turske od 1571. do 1578. i protiv Engleske od 1588. Posle sloma njegove “Nepobedive armade” 1588. u bici sa engleskom mornaricom u Lamanšu, Španija nikada više nije bila svetska sila prvog reda.

1639 – Umro je italijanski filozof, dominikanac Tomazo Kampanela, jedan od rodonačelnika utopijske filozofije, koji je 27 godina proveo u tamnici. U delu “Država sunca”, napisanom po uzoru na Platona i Tomasa Mora, izložio je shvatanja o idealnom društvu kao nekoj vrsti ostvarenja Platonovog ideala.

1688 – Rođen je engleski pisac Aleksander Poup, predstavnik klasicizma u engleskoj poeziji, koji je na engleski preveo grčke epove “Ilijadu” i “Odiseju”. Dela: poeme “Esej o čoveku”, spev “O kritici”, satirični ep “O gluposti”, komično-herojski spev “Otmica uvojka”.

1844 – Rođen je francuski slikar Anri Ruso “Carinik”, slikar-samouk, rodonačelnik naivnog slikarstva. Pažnju kritike skrenuo je jednostavnošću slikarske forme. Presudno je uticao na stvaranje škola “naivnih slikara” u Evropi i Americi. Dela: “Svadba”, “Šetnja”, “San”, “Zavodnica zmije”, “Usnula ciganka”.

1845 – Rođen je srpski glumac Toša Jovanović, član Narodnog pozorišta u Zagrebu (HNK) i Narodnog pozorišta u Beogradu (Srpsko kraljevsko narodno pozorište), jedan od najvećih srpskih glumaca 19. veka. Posebno se istakao ulogama heroja i ljubavnika. Kao prvi glumac iz Srbije gostovao je u Budimpešti.

1858 – Umro je Šarl Luj Avas, francuski pisac, novinar, osnivač novinske agencije “Avas”. Rođen u Roanu, Avas je osmislio tada novi koncept specifičnog agencijskog novinarstva. “Agenciju Avas” najstariju na svetu, osnovao je 1835. Kao novinska agencija “Avas” je postojao do 1945. kada je nacionalizovan nakon pada višijevskog režima u Francuskoj. Iz njega je izrastao današnji francuski “Frans pres”.

1860 – Rođen je holandski lekar Vilhlem Ejnthoven, osnivač elektrokardiografije, dobitnik Nobelove nagrade za medicinu 1924.

1894 – Kralj Srbije Aleksandar Obrenović ukinuo je liberalni ustav iz 1888. i vratio na snagu ustav iz 1869.

1895 – Umro je austrijski kompozitor i dirigent Franc fon Supe, autor više popularnih opereta. Dela: operete “Laka konjica”, “Bokačo”, “Lepa Galateja”, “Fatinica”.

1904 – U Parizu je osnovana Svetska fudbalska federacija – FIFA.

1921 – Rođen je ruski nuklearni fizičar Andrej Dmitrijevič Saharov, borac za političke slobode i ljudska prava, dobitnik Nobelove nagrade za mir 1975. Kao nepomirljivi protivnik režima Leonida Brežnjeva, izgnan je 1980. iz Moskve u Gorki, gde je ostao do 1986. Tvorac je sovjetske hidrogenske bombe, ali se kasnije žestoko protivio nuklearnom naoružavanju.

1927 – Američki pilot Čarls Lindberg sleteo je u Pariz preletevši za 33 sata i 29 minuta 5.850 kilometara od Long Ajlenda u Njujorku, čime je postao prvi čovek koji je avionom preleteo Atlantik.

1935 – Umro je holandski botaničar Hugo de Fris, osnivač eksperimentalne genetike. Prema njegovoj mutacionoj teoriji evolucije – nasuprot učenju Čarlsa Darvina – nove vrste nastaju naglom genetičkom promenom – mutacijom. Dela: “Teorija mutacije”, “Vrste i varijeteti, njihovo mutaciono poreklo”.

1935 – Umrla je američka pacifistkinja i društveni reformator Džejn Adams, dobitnica Nobelove nagrade za mir 1931. Bavila se praktičnim rešavanjem socijalnih problema i bila predsednik Međunarodne ženske lige za mir i slobodu.

POSTAVI ODGOVOR

Please enter your comment!
Please enter your name here

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.