Na današnji dan, 19. mart

Danas je utorak, 19. mart, 78. dan 2019 Do kraja godine ima 287 dana.

607

1519 – Rođen je francuski kralj Anri II, otac trojice kraljeva – Fransoa II, Šarla IX i Anrija III. Tokom vladavine od 1547. do smrti 1559, uz potporu supruge Katarine de Mediči, otpočeo je sistematsko proganjanje hugenota (francuskih protestanata kalvinista), što je 1562. izazvalo verske ratove koji su 36 godina potresali Francusku.

1563 – Mirom u Amboazu završen je prvi verski rat u Francuskoj i hugenoti su dobili ograničenu slobodu ispovedanja religije.

1629 – Rođen je ruski car Aleksej Mihajlovič Romanov, otac Petra Velikog, koji je tokom vladavine od 1645. do 1676. ugušio pobune kmetova i gradskog stanovništva i pobunu donskih kozaka pod Stepanom Razinom. Podržao je ustanak ruskih kozaka u Ukrajini koji je protiv Poljaka predvodio zaporoški hetman Bogdan Hmeljnicki i potom je u ratu od 1654. do 1667. potukao poljsku vojsku i pripojio Ukrajinu do reke Dnjepar, uključujući grad Kijev. Učvrstio je centralnu vlast, pripojio istočne delove Sibira i razvio trgovinu s Kinom, Persijom i evropskim zemljama.

1812 – Španska skupština (kortes) usvojila je u Kadisu liberalni ustav. Posle povratka na presto 1813. kralj Ferdinand VII ukinuo je ustav i obnovio stari poredak, ali ga je posle izbijanja ustanka, 1820. godine, pod pritiskom ustanika vratio na snagu.

1813 – Rođen je škotski lekar, misionar i istraživač Afrike Dejvid Livingston, koji je 1855. otkrio Viktorijine vodopade. Prvi je istraživao pustinju Kalahari, basen reke Zambezi, jezero Njasa (Malavi) i druga jezera i izvorište reke Kongo. Više od 30 godina proveo je u Africi. Kao najveći britanski istraživač Afrike, sahranjen je u Vestminsterskoj katedrali u Londonu.

1815 – Rođen je srpski slikar i pisac Dimitrije Avramović, jedan od začetnika romantizma u srpskom slikarstvu. Studirao je na Umetničkoj akademiji u Beču, gde je izradio odličan portret Vuka Karadžića. Ukrasio je zidove i ikonostas Saborne crkve u Beogradu, crkve u Topoli, manastira u Vrdniku, portretisao je kneza Mihaila Obrenovića, mitropolita Petra, Simu Milutinovića Sarajliju. U Svetoj Gori je, prema nalogu Državnog saveta, prepisivao povelje srpskih vladara i kopirao živopise i po povratku je objavio delo “Sveta Gora sa strane vere, hudožestva i povesnice”, kojim je stekao velike zasluge za srpsku istorijsku nauku. Kao publicista sarađivao je u časopisima “Podunavka”, “Sedmica” i “Srbski dnevnik”.

1818 – Rođen je Petar Preradović, srpski i hrvatski književnik, jedan od najznačajnijih pesnika epohe ilirizma, čija se lirika kreće od zanosnog rodoljublja do krajnjeg pesimizma. Posle završene Vojne akademije u Vinernojštatu, iako rođen kao Srbin, zbog napredovanja u karijeri prešao je u rimokatoličanstvo i napredovao do čina generala, učestvujući u svim ratovima Austrije njegovog doba. Isprva je pisao na nemačkom, ali je ubrzo počeo da piše na maternjem jeziku, pa se njegovim pravim književnim početkom smatra pesma “Zora puca, biće dana”. Napisao je i niz toplih ljubavnih pesama, od kojih se mnoge pevaju i sada, poput pesme “Miruj, miruj, srce moje”. Dela: zbirke pesama “Prvijenci”, “Nove pjesme”, drama “Kraljević Marko”, epovi “Lopudska” (nedovršen), “Prvi ljudi”, “Pustinjak” (nedovršen), libreta “Vladimir i Kosara”, “Sirotica”. Tekst današnje austrijske himne delo je njegove praunuke Paule fon Preradović.

1821 – Rođen je engleski istraživač, pisac, prevodilac i diplomata Ričard Barton, prvi Evropljanin koji je, predvodeći ekspediciju s Džonom Haningom Spikom, 1858. video jezero Tanganjika u Africi. Radio je pri britanskoj vojsci u Indiji i bio je britanski konzul u Brazilu, Siriji i Italiji. Kao izuzetan poliglota dosta je prevodio, uključujući vrsne prevode arapskih priča “Hiljadu i jedna noć” u 16 tomova, “Mirisni vrt šeika Nefzauija” i “Kama sutra”. Napisao je više od 50 putopisnih knjiga o različitim delovima sveta, mahom egzotičnim, ispoljivši ogromnu erudiciju i nesputanu fantaziju. Glavna dela: “Sind i rase koje nastanjuju dolinu Inda”, “Sokolarstvo u dolini Inda”, “Hodočašće u Medinu i Meku”, “Prvi koraci Istočnom Afrikom”.

1849 – Rođen je nemački admiral Alfred fon Tirpic, koji je kao ministar mornarice od 1897. do 1916. odlučujuće doprineo izgradnji moćne ratne flote Nemačke. Ratnu mornaricu gradio je u nadi da će vremenom Nemačka zavladati morima nasuprot Velikoj Britaniji. U Prvom svetskom ratu izazvao je neograničeni podmornički rat, uključujući potapanje trgovačkih brodova. Napisao je memoare “Sećanja”.

1862 – Rođen je srpski filozof Božidar Knežević. Rodio se u varošici Ub, Veliku školu završio je u Beogradu. Veći deo života proveo je kao nastavnik po raznim mestima srpske provincije. Iako samouk, ostavio je čudesno filozofsko delo. Glavna dela: “Red u istoriji”, “Principi istorije”, posthumno “Misli”. Prevodio je uspešno Bekla, Makolea, Karlajla, mada je engleski jezik naučio kao samouk. Knežević je bio specifična pojava velike duhovne snage, izrazito netipičan za srpske intelektualne krugove.

1872 – Rođen je ruski baletski koreograf Sergej Pavlovič Đagiljev, jedan od najvećih u istoriji baleta, osnivač čuvene grupe “Ruski balet”, koja je s izuzetnim uspehom nastupala od 1909. do 1929. Okupio je sjajne baletske igrače, kompozitore i slikare, a briljatno izvedeni baleti pod njegovim rukovodstvom, poput “Žar ptice”, “Petruške”, “Popodneva jednog fauna”, “Posvećenja proleća”, “Trorogog šešira”, vrhunac su baletske umetnosti.

1900 – Rođen je francuski nuklearni fizičar i hemičar Žan Frederik Žolio, poznat kao Žan Frederik Žolio Kiri, koji je sa suprugom Irenom, kćerkom nobelovaca Pjera i Marije Kiri, 1935. podelio Nobelovu nagradu za hemiju. Prvi su stvorili veštačke radioaktivne supstance: nuklide fosfora, azota, silicijuma. Eksperimentalno su dokazali da se svetlost može preobratiti u čestice (stvaranje iz gama-kvanta pozitrona i elektrona). Od 1946. rukovodio je Komesarijatom za atomsku energiju i pod njegovim rukovodstvom je 1948. konstruisan prvi francuski atomski reaktor.

1906 – Rođen je nemački ratni zločinac Adolf Ajhman, glavni izvršilac zamisli Adolfa Hitlera o “konačnom rešenju” jevrejskog pitanja u vreme Drugog svetskog rata. Na sudskom procesu u Izraelu utvrđeno je da je on tokom nacističke strahovlade u Evropi rukovodio zločinačkom mašinerijom koja je poslala u smrt šest miliona ljudi, većinom Jevreja, izrečena mu je smrtna presuda i 1962. je obešen.

1917 – Sile Antante sprovele su u Prvom svetskom ratu pomorsku blokadu Grčke i tako pokrenule proces političkih borbi koje su tu zemlju dovele u njihov ratni savez, zbog čega je pronemački orijentisan kralj Konstantin I abdicirao u korist sina Aleksandra.

1920 – SAD su odbile da potpišu Versajski ugovor posle Prvog svetskog rata i priključe se Društvu naroda, zbog bojazni od uvlačenja u rat u slučaju napada na neku članicu Društva.

POSTAVI ODGOVOR

Please enter your comment!
Please enter your name here

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.