Na današnji dan, 17. novembar

Danas je četvrtak, 17. novembar, 321. dan 2022. Dokraja godine ostala su 44 dana.

0
10

1558 – Umrla je engleska kraljica Meri I Tjudor, kćerka Henrija VIII , i na presto je stupila njena sestra Elizabeta I . Tokom vladavine od 1553. kao supruga španskog kralja Felipea II podredila je Englesku španskom uticaju i pokušala je “čvrstom rukom” zbog čega je prozvana “Krvava Meri” da ukloni protestantizam. Englesko građanstvo, udruženo s “novim plemstvom”, posle njene smrti ponovo je uspostavilo protestantizam (anglikanska crkva koju je zbog sukoba s Rimom osnovao Henri VIII ).

1587 – Rođen je holandski pisac Jost van den Vondel, najplodniji i najznačajniji književnik holandskog baroka. Pisao je tužbalice, patriotske, satirične i prigodne pesme, a dramama na biblijske, antičke i istorijske teme znatno je uticao na evropsku literaturu. Dela: drame ” Pasha “, “Palamed”, “Hizbreht van Amatel”, “Levendalci”, “Lucifer”, “Jefta”, “Adam u izgnanstvu”.

1755 – Rođen je francuski kralj Luj XVIII , koji je vladao u vreme restauracije posle pada cara Napoleona I . Titulu kralja nosio je od 1795. ali je stvarno vladao od 1814. do smrti 1824. kad ga je na prestolu nasledio brat Šarl X . Njihov treći, najstariji, brat kralj Luj XVI pogubljen je na giljotini 1793. u vreme Francuske revolucije.

1771 – Rođen je Jovan Pačić, srpski pesnik i slikar. Školovao se u rodnoj Baji, Kaloči i Budimu. Zbog siromaštva, stupio je 1792. ili 1793. u vojsku, i kao konjanik vojevao je u Napoleonovim ratovima. Objavljivao je u Letopisu i Srpskom narodnom listu do 1842. a još 1827. štampao je u Budimu tri sveske “Sočinenija pjesnoslovska”. Pesme Jovana Pačića su ljubavne, vojničke, elegije, po uzoru na nemačke romantičare. Godine 1828. s Janom Kolarom objavio je “Imenoslov ili rečnik lični imena razni naroda slovenski”. Bio je retko učen, govorio desetak jezika. Bio je protivnik Vukove jezičke reforme. Pačić je prvi srpski književnik koji je prevodio Getea. Mahom je slikao pejzaže tehnikom akvarela. Posebno su važni njegovi akvareli o stanovnicima rodne Bačke.

1788 – Rođen je ruski glumac Mihail Semjonovič Ščepkin, najznačajniji umetnik ruskog i svetskog pozorišta u prvoj polovini 19. veka. Smatra se pretečom pozorišnog režisera i glumca Konstantina Stanislavskog.

1796 – Umrla je ruska carica Katarina II Aleksejevna, nazvana Katarina Velika. Vladala je čvrstom rukom od 1762. do smrti. U duhu prosvećenog apsolutizma i pod uticajem francuskih filozofa i ideja prosvećenosti, otvarala je škole, pomagala nauku i umetnost, modernizovala administraciju i sudstvo, uredila finansije, ukinula torturu, smrtnu kaznu zamenila progonstvom u Sibir. Uspešno je ratovala protiv Poljske i Turske i Rusiji je pripojila Kazahstan, Gruziju, Jermeniju, Kamčatku, Krim, deo Besarabije (Moldavije) i velike delove Ukrajine, Belorusije i Poljske. Dodatno je pojačala podređenost seljaka plemstvu, a potezi te vrste izazvali su ustanak kozaka i seljaka 1773. pod vođstvom Jemeljana Pugačova koji je brutalno ugušen.

1800 – Kongres SAD sastao se prvi put u novoj prestonici Vašingtonu, a američki predsednik Džon Adams je postao prvi stanovnik zvanične rezidencije predsednika SAD kasnije nazvane Bela kuća.

1855 – Škotski istraživač Dejvid Livingston otkrio je vodopade širine 1.717 metara i visine oko 100 metara, na reci Zambezi, koji su potom nazvani – Viktorijini vodopadi, po kraljici Viktoriji.

1858 – Umro je velški filantrop Robert Oven, socijalista utopista i socijalni reformator, industrijalac koji je bogatstvo utrošio pokušavajući da ostvari projekte socijalnih reformi. Njega i njegove pristalice savremenici su nazivali “socijalistima”, čime je taj izraz ušao u upotrebu. Prve uzorne zajednice stvorio je u Nju Lanarku u Škotskoj, kao kooperative proizvođača i potrošača. Ustanovio je bolesničke blagajne, ograničio radno vreme, osnovao čitaonice. Da bi dokazao ostvarljivost reformi, otišao je u SAD, gde je 1825. osnovao komunu “Nova harmonija”. Kad je eksperiment propao vratio se u Englesku, gde je stvorio Veliki nacionalni strukovni savez (sindikat). Dela: “Novi pogled na društvo”, “Skica racionalnog sistema društva”, “Knjiga o novom svetskom moralu”.

1864 – Rođen je osnivač srpskog zemljoradničkog zadrugarstva Mihailo Avramović. Prvu zadrugu osnovao je 1894. u Vranovu, nedaleko od rodnog Smedereva. Izradio je nacrt prvog srpskog zakona o zadrugama i pokrenuo list “Zemljoradnička zadruga” koji je uređivao 20 godina. Objavio je brojne radove o poljoprivredi, a njegovo najveće i poslednje delo je “Sociologija zadrugarstva”. Učestvovao je u stvaranju Međunarodnog zadružnog saveza. Dela: “Agrarni pokret u Srbiji”, “Sociologija zadrugarstva’, “Naše seljačko gazdinstvo”.

1869 – Posle više od 10 godina rada pod rukovodstvom Francuza Ferdinanda de Lesepsa, otvoren je Suecki kanal kojim su povezani Sredozemno more i Crveno more, odnosno Indijski okean. Ukupan trošak je bio 287 miliona zlatnih franaka, a izuzetno teški uslovi rada odneli su čak 20.000 života. Kanal je dugo bio nedaća za Egipat, pošto je Britanija zbog kanala držala pod okupacijom tu zemlju. Naser ga je nacionalizovao 1956. što je izazvalo vojnu intervenciju Britanije i Francuske, uz podršku još nekih zemalja. Ipak, od tada on je u vlasništvu egipatske države.

1876 – U Moskvi je prvi put izveden “Srpsko-ruski marš” Petra Iljiča Čajkovskog, danas poznat kao “Slovenski marš” Inspirisan Srpsko-turskim ratom, Čajkovski je komponovao ovo delo na motivima koje je pronašao u zbirci Kornelija Stankovića “Srpske narodne melodije”, štampanoj 1862. u Beču (prvo izdanje 1859). Za tu zbirku Kornelije Stanković nagrađen je od ruskog carskog dvora Ordenom svetog Stanislava. Prvo izvođenje “Srpsko-ruskog marša” dogodilo se u Moskvi pod upravom N.G. Rubinštajna, na simfonijskom koncertu Ruskog muzičkog društva u korist Slovenskog dobrotvornog komiteta.

1882 – Umro je srpski filolog Đura Daničić (kršteno ime bilo mu je Đorđe J. Popović), saradnik Vuka Karadžića u borbi za reformu srpskog pravopisa i jezika. Nakon školovanja u rodnom Novom Sadu, studija u Požunu (sada Bratislava), Pešti i Beču radio je kao bibliotekar Narodne biblioteke u Beogradu, sekretar Društva srpske slovesnosti i profesor Liceja i Velike škole. U prvom radu “Rat za srpski jezik i pravopis” 1847. kojim je doprineo pobedi Vukovih ideja, potpisao se prezimenom Daničić, umesto porodičnim Popović. Preveo je “Stari zavjet”. Objavio je više dela stare srpske književnosti (“Žitije sv. Save” od Teodosija, “Žitije sv. Simeona i sv. Save” od Domentijana, “Životi kraljeva i arhiepiskopa srpskih” od Danila, “Nikoljsko jevanđelje”). Izradio je “Rječnik iz književnih starina srpskih” i započeo veliki istorijski “Rječnik hrvatskoga ili srpskoga jezika”. Pomogao je Vuku u prevodu “Novog zaveta”. Ostala dela: “Mala srpska gramatika”, “Srpska sintaksa”, “Oblici srpskog jezika”, “Istorija oblika”, “Osnove srpskoga ili hrvatskoga jezika”, “Korijeni”, “Srpski akcenti”.

1887 – Rođen je britanski feldmaršal Bernard Lo Montgomeri, jedan od najpoznatijih savezničkih vojskovođa u Drugom svetskom ratu. Istoričari ga smatraju najvećim britanskim vojskovođom posle Artura Velzlija Velingtona. Pobeda njegove Osme armije nad Afričkim korpusom nemačkog generala Ervina Romela u bici kod El Alamejna krajem 1942. preokrenula je tok rata u Africi.

1908 – Umro je Milan Milićević, srpski književnik, predsednik Srpske kraljevske akademije, istoričar, etnograf, folklorista, pedagog, prevodilac. Bio je član Srpske kraljevske akademije od njenog osnivanja i njen predsednik od 1896. do 1899. Po osnovnom obrazovanju bogoslov, decenijama je bio visoki činovnik Ministarstva prosvete, bibliotekar Narodne biblioteke i državni savetnik. Napisao je niz etnografsko-geografsko-istorijskih radova. Glavna dela: “Kneževina Srbija”, “Kraljevina Srbija”, “Knez Miloš u pričama”, “Karađorđe u govoru i tvoru”, “Pomenik znamenitih ljudi srpskog naroda novijega doba”, “Život Srba seljaka”, “Uspomene”. Literarna dela: “Zimnje večeri”, “Letnje večeri”, “Međudnevnica”.

1913 – Prvi brodovi su prošli kroz Panamski kanal.

1917 – Umro je francuski vajar Ogist Roden, jedan od najvećih umetnika krajem 19. i početkom 20. veka, čije je delo objedinilo romantičarski duh i moderne težnje i presudno je uticalo na evropsko vajarstvo. Skulpture: “Mislilac”, “Poljubac”, “Balzak”, “Građani Kalea”, “Vrata pakla”, “Večni idol”, “Proleće”, “Čovek slomljenog nosa”, biste, aktovi.

1918 – Srpska vojska oslobodila je Zrenjanin, tada Bečkerek. Od 1935. do 1946. grad se zvao Petrovgrad po oslobodiocu kralju Petru I Karađorđeviću.

1939 – Nacisti su ubili više od 20 čehoslovačkih studenata koji su protestvovali protiv okupacije njihove zemlje, zatvorili u koncentracione logore preko 1200, a Univerzitet u Pragu i studentske domove pretvorili u kasarne. Karlov univerzitet u Pragu, osnovan 1348. jedan je od najstarijih u Evropi. Studenti više evropskih zemalja okupili su se potom u Londonu gde je Međunarodno veće studenata proglasilo 17. novembar za Međunarodni dan studenata.

POSTAVI ODGOVOR

молимо унесите свој коментар!
овдје унесите своје име

Ova web-stranica koristi Akismet za zaštitu protiv spama. Saznajte kako se obrađuju podaci komentara.