Na današnji dan, 17. novembar

Danas je nedelja, 17. novembar, 321. dan 2019. Do kraja godine ima 44 dana.

628

1558 – Umrla je engleska kraljica Meri I Tjudor, kćerka Henrija VIII, i na presto je stupila njena sestra Elizabeta I. Tokom vladavine od 1553. kao supruga španskog kralja Felipa II pod uticajem rimokatoličke reakcije podredila je Englesku španskom uticaju i pokušala je “čvrstom rukom” zbog čega je prozvana “Krvava Meri” da uništi protestantizam. Englesko građanstvo, udruženo s “novim plemstvom”, posle njene smrti ponovo je uspostavilo protestantizam (anglikanska crkva koju je zbog sukoba s Rimom osnovao Henri VIII).

1587 – Rođen je holandski pisac Jost van den Vondel, najplodniji i najznačajniji književnik holandskog baroka. Pisao je tužbalice, patriotske, satirične i prigodne pesme, a dramama na biblijske, antičke i istorijske teme znatno je uticao na evropsku literaturu. Dela: drame “Pasha”, “Palamed”, “Hizbreht van Amatel”, “Levendalci”, “Lucifer”, “Jefta”, “Adam u izgnanstvu”.

1755 – Rođen je francuski kralj Luj XVIII, koji je vladao u vreme restauracije posle pada cara Napoleona I. Titulu kralja nosio je od 1795. ali je stvarno vladao od 1814. do smrti 1824. kad ga je na prestolu nasledio brat Šarl X. Njihov treći (prvi) brat kralj Luj XVI pogubljen je na giljotini 1793. u vreme Francuske revolucije.

1771 – Rođen je Jovan Pačić, srpski pesnik i slikar. Školovao se u rodnoj Baji, Kaloči i Budimu. Zbog siromaštva, stupio je 1792. ili 1793. u vojsku, i kao konjanik vojevao je u Napoleonovim ratovima. Objavljivao je u Letopisu i Srpskom narodnom listu do 1842. a još 1827. štampao je u Budimu tri sveske “Sočinenija pjesnoslovska”. Pesme Jovana Pačića su ljubavne, vojničke, elegije, po uzoru na nemačke romantičare. Godine 1828. s Janom Kolarom objavio je “Imenoslov ili rečnik lični imena razni naroda slovenski”. Bio je retko učen, govorio desetak jezika. Bio je protivnik Vukove jezičke reforme. Pačić je prvi srpski književnik koji je prevodio Getea. Mahom je slikao pejzaže tehnikom akvarela. Posebno su važni njegovi akvareli o stanovnicima rodne Bačke.

1788 – Rođen je ruski glumac Mihail Semjonovič Ščepkin, najznačajniji umetnik ruskog i svetskog pozorišta u prvoj polovini 19. veka. Smatra se pretečom pozorišnog režisera i glumca Konstantina Stanislavskog.

1796 – Umrla je ruska carica Katarina II Aleksejevna, nazvana Katarina Velika. Vladala je čvrstom rukom od 1762. do smrti. U duhu prosvećenog apsolutizma i pod uticajem francuskih filozofa i ideja prosvećenosti, otvarala je škole, pomagala nauku i umetnost, modernizovala administraciju i sudstvo, uredila finansije, ukinula torturu, smrtnu kaznu zamenila progonstvom u Sibir. Uspešno je ratovala protiv Poljske i Turske i Rusiji je pripojila Kazahstan, Gruziju, Jermeniju, Kamčatku, Krim, deo Besarabije (Moldavije) i velike delove Ukrajine, Belorusije i Poljske. Dodatno je pojačala podređenost seljaka plemstvu, a potezi te vrste izazvali su ustanak kozaka i seljaka 1773. pod vođstvom Jemeljana Pugačova koji je brutalno ugušen.

1800 – Kongres SAD sastao se prvi put u novoj prestonici Vašingtonu, a američki predsednik Džon Adams je postao prvi stanovnik zvanične rezidencije predsednika SAD kasnije nazvane Bela kuća.

1855 – Škotski istraživač Dejvid Livingston otkrio je vodopade na reci Zambezi, nazvane po engleskoj kraljici – Viktorijini vodopadi. Njihova širina je 1.717 metara, a visina vodopada je oko 100 metara.

1858 – Umro je velški filantrop Robert Oven, socijalista utopista i socijalni reformator, industrijalac koji je svo bogatstvo utrošio pokušavajući da ostvari projekte socijalnih reformi. Njega i njegove pristalice savremenici su nazivali “socijalistima”, čime je taj izraz ušao u upotrebu. Prve uzorne zajednice stvorio je u Nju Lanarku u Škotskoj, kao kooperative proizvođača i potrošača. Ustanovio bolesničke blagajne, ograničio radno vreme, osnovao čitaonice. Da bi dokazao ostvarljivost reformi, otišao je u SAD, gde je 1825. osnovao komunu “Nova harmonija”. Kad je eksperiment propao vratio se u Englesku, gde je stvorio Veliki nacionalni strukovni savez (sindikat) i osnovao banku za razmenu dobara, na osnovu količine uloženog rada prilikom izrade razmenjivanih proizvoda, bez upotrebe novca. Dela: “Novi pogled na društvo”, “Skica racionalnog sistema društva”, “Knjiga o novom svetskom moralu”.

1864 – Rođen je osnivač srpskog zemljoradničkog zadrugarstva Mihailo Avramović. Prvu zadrugu osnovao je 1894. u Vranovu, nedaleko od rodnog Smedereva. Izradio je nacrt prvog srpskog zakona o zadrugama i pokrenuo list “Zemljoradnička zadruga” koji je uređivao 20 godina. Objavio je brojne radove o poljoprivredi, a njegovo najveće i poslednje delo je “Sociologija zadrugarstva”. Učestvovao je u stvaranju Međunarodnog zadružnog saveza. Dela: “Agrarni pokret u Srbiji”, “Sociologija zadrugarstva’, “Naše seljačko gazdinstvo”.

1869 – Posle više od 10 godina rada pod rukovodstvom Francuza Ferdinanda de Lesepsa, otvoren je Suecki kanal kojim su povezani Sredozemno more i Crveno more, odnosno Indijski okean. Ukupan trošak je bio 287 miliona zlatnih franaka, a izuzetno teški uslovi rada odneli su čak 20.000 života. Kanal je dugo bio nedaća za Egipat, pošto je Britanija zbog kanala držala pod okupacijom tu zemlju. Naser ga je nacionalizovao 1956. što je izazvalo vojnu intervenciju Britanije i Francuske, uz podršku još nekih zemalja. Ipak, od tada on je u vlasništvu egipatske države.

1882 – Umro je srpski filolog Đura Daničić (kršteno ime bilo mu je Đorđe J. Popović), saradnik Vuka Karadžića u borbi za reformu srpskog pravopisa i jezika. Nakon školovanja u rodnom Novom Sadu, studija u Požunu (sada Bratislava), Pešti i Beču radio je kao bibliotekar Narodne biblioteke u Beogradu, sekretar Društva srpske slovesnosti i profesor Liceja i Velike škole. U prvom radu “Rat za srpski jezik i pravopis” 1847. kojim je doprineo pobedi Vukovih ideja, potpisao se prezimenom Daničić, umesto porodičnim Popović. Preveo je “Stari zavjet”. Objavio je više dela stare srpske književnosti (“Žitije sv. Save” od Teodosija, “Žitije sv. Simeona i sv. Save” od Domentijana, “Životi kraljeva i arhiepiskopa srpskih” od Danila, “Nikoljsko jevanđelje”). Izradio je “Rječnik iz književnih starina srpskih” i započeo veliki istorijski “Rječnik hrvatskoga ili srpskoga jezika”. Pomogao je Vuku u prevodu “Novog zaveta”. Ostala dela: “Mala srpska gramatika”, “Srpska sintaksa”, “Oblici srpskog jezika”, “Istorija oblika”, “Osnove srpskoga ili hrvatskoga jezika”, “Korijeni”, “Srpski akcenti”.

1917 – Umro je francuski vajar Ogist Roden, jedan od najvećih umetnika krajem 19. i početkom 20. veka, čije je delo objedinilo romantičarski duh i moderne težnje i presudno je uticalo na evropsko vajarstvo. Skulpture: “Mislilac”, “Poljubac”, “Balzak”, “Građani Kalea”, “Vrata pakla”, “Večni idol”, “Proleće”, “Čovek slomljenog nosa”, biste, aktovi.

1918 – Srpska vojska oslobodila je Zrenjanin, tada Bečkerek. Od 1935. do 1946. grad se zvao Petrovgrad po oslobodiocu kralju Petru I Karađorđeviću.

POSTAVI ODGOVOR

Please enter your comment!
Please enter your name here

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.