Na današnji dan, 17. jul

Danas je sreda, 17. jul. 2019. Do kraja godine ima 167 dana.

492

1453 – U bici kod Kastijona Francuzi su potukli Engleze. Ova francuska pobeda označila je kraj Stogodišnjeg rata.

1762 – Ubijen je ruski car nemačkog porekla Petar III Fjodorovič Romanov, koji je vladao samo nekoliko meseci. Bio je na prestolu od 5. januara 1762. do 9. jula iste godine, kad je zbačen. Otrovan je prema nalogu supruge, kasnije carice Katarine Velike. Dvorskom prevratu je prethodilo nezadovoljstvo labilnim Petrom III, koje je kulminiralo sramnim okončanjem sedmogodišnjeg rata s Pruskom, kad je pruski uticaj postao presudan u ruskoj unutrašnjoj i spoljnoj politici. Zaverenici su pridobili carsku gardu, Senat i Sveti sinod Ruske pravoslavne crkve i prisilili cara na abdikaciju, potom ga uhapsili i ubili.

1790 – Umro je škotski ekonomista Adam Smit, najpoznatiji predstavnik engleske klasične političke ekonomije uz Dejvida Rikarda, čija se teorija o podeli rada u ekonomskoj literaturi smatra klasičnom. Naglašavao je da u etici vlada altruizam, a u ekonomiji egoizam. Detaljno je prikazao istoriju nastanka novca, analizirao vrednost i raspodelu najamnine, profita i rente, akumulaciju kapitala i razliku između proizvodnog i neproizvodnog rada.

1793 – Na giljotini je pogubljena žirondinka Šarlota Korde, koja je četiri dana ranije ubila lidera Montanjara (izrazito levo najekstremnije krilo revolucionara) i jednog od vođa Francuske revolucija Žana Pola Maraa.

1804 – Beogradsku tvrđavu su napustile i pobegle niz Dunav starešine turskih Janičara – dahije Aganlija, Kučuk Alija, Mula Jusuf i Mehmed Fočih – koji su prethodno tokom seče knezova poubijali najviđenije i najuglednije srpske prvake, što je bio neposredan povod Prvog srpskog ustanka. Namera im je bila da se dočepaju Vidina u današnjoj Bugarskoj, ali ih je pohvatao Milenko Stojković, jedan od vođa Prvog srpskog ustanka.

1874 – Ministarstvo prosvete odobrilo je Pravilnik (statut) Srpskog Lekarskog društva. Pored staleških pitanja Društvo se bavilo i stručnim radom vezanim za medicinske, zdravstvene i socijalne prilike u srpskom narodu. Kada je započelo s radom Srpsko Lekarsko društvo imalo je devet redovnih, jednog počasnog i 34 dopisna člana iz unutrašnjosti, kao i 24 člana iz drugih zemalja, većinom slovenskih u skladu sa tadašnjim duhom vremena. Osnivači su bili: Aćim Medović, Jovan Mašin, Đorđe Klinkovski, Jovan Valenta, Panajot Papakostopulos, Josif Holjec, Bernard Bril, Sava Petrović, Julijus Lenk, Marko Polak, Vladan Đorđević, Petar Ostojić i zubni lekar Ilija Ranimir. Ubrzo su im se pridružili i Josif Pančić i Mladen Janković.

1876 – Rođen je sovjetski političar i diplomata jevrejskog porekla Meir Valah, poznat kao Maksim Maksimovič Litvinov, šef sovjetske diplomatije od 1930. do 1939. Posle hapšenja 1901. u zatvoru se pridružio pristalicama potonjeg vođe Oktobarske revolucije Lenjina, a 1902. je pobegao s robije i emigrirao u Švajcarsku, gde je 1903. i formalno pristupio boljševicima, istupivši iz “Inostrane lige ruske revolucionarne socijaldemokratije”. Od 1918. bio je prvi predstavnik sovjetske vlade u Velikoj Britaniji, a od 1921. zamenik ministra inostranih poslova. Učestvovao je u mnogim pregovorima i često predvodio sovjetske delegacije u inostranstvu, a od 1941. do 1943. bio je ambasador u SAD.

1899 – Rođen je američki filmski glumac Džejms Kegni, umetnik nesvakidašnje energije i ekspresivnosti, koji je u žanru kriminalističkog filma bio personifikacija “anđela garava lica”, folklornog heroja epohe prohibicije i velike ekonomske krize. Filmovi: “Državni neprijatelj”, “Grešnikov odmor”, “Prolaz za pakao”, “Huk gomile”, “Pobednik uzima sve”, “Anđeli garava lica”, “San letnje noći”, “Oklahoma Kid”, “Jenki Dudl Dandi” (Oskar), “Krv na suncu”, “Belo usijanje”, “Cena slave”, “Čovek sa hiljadu lica”, “Jedan, dva, tri”, “Regtajm”.

1912 – Umro je francuski matematičar, fizičar i filozof Žil Anri Poenkare, koji je pre Alberta Ajnštajna zasnovao specijalnu teoriju relativnosti. Objavio je više od 500 matematičkih radova, izučavao je analitičku i nebesku mehaniku, hidrodinamiku, astronomiju, geodeziju, teorijsku i matematičku fiziku. Stvorio je teoriju automorfnih funkcija, jedan je od osnivača topologije, razvio je elektromagnetsku teoriju svetlosti, elektriciteta i optike Džejmsa Maksvela, matematičke metode u nebeskoj mehanici i astronomiji, dao kritičku analizu kosmogonijskih hipoteza. U filozofiji se bavio teorijom nauke, teorijom saznanja i opštom metodologijom. Objavio je 32 knjige. Dela: “Nauka i hipoteza”, “Vrednost nauke”, “Nauka i metoda”, “Nove metode nebeske mehanike I-III”.

1917 – Na talasu antinemačkih osećanja u Velikoj Britaniji tokom Prvog svetskog rata, britanska kraljevska kuća promenila je ime Saks-Koburg-Gota u Vindzor. Novo ime trebalo je da potisne u drugi plan nemačko poreklo vladarske porodice a ime Vindzor uzeto je po nazivu kraljevske palate u blizini Londona.

1918 – Ubijen je ruski car Nikolaj II Romanov, poslednji monarh Rusije. Vladao je od 1894. do abdikacije 1917. Bio je poslednji vladar dinastije Romanov koja je vladala od 1613. i od Rusije je stvorila svetsku silu prvog reda. Sa suprugom, petoro dece i poslugom ubijen je u Jekaterinburgu (u sovjetsko vreme Sverdlovsk), na osnovu naredbe vođe boljševika Lenjina, posle čega su svi iskasapljeni i bačeni u neobeleženu grobnicu. Kanonizovan je od strane Ruske zagranične crkve a docnije i od strane patrijaršije u Moskvi.

1928 – Umro je srpski geolog Svetolik Radovanović, član Srpske kraljevske akademije, profesor Univerziteta u Beogradu, ministar. Reformisao je srpsko rudarsko i šumarsko zakonodavstvo, a 1892. s geologom Jovanom Žujovićem osnovao je Srpsko geološko društvo. Kao ministar je doneo prva pravila rudarsko-bratinske kase za osiguranje rudara, ustanovio nedeljno-praznične škole za šegrte i izdao prvi godišnjak rudarskog odeljenja ministarstva privrede. Dela: “Uvod u geologiju istočne Srbije”, “O trusu”, “Podzemne vode”, “Lijas kod Rgotine”, “Lijas kod Dobre”, “Crnajka s naročitim obzirom na njen Doger”, “Donjolijaska fauna sa Vrške Čuke”, “Kelovej kod Vrške Čuke”, “Belemnites ferraginensis nov. spec. iz klauskih slojeva istočne Srbije”, “O velikom šarijažu u istočnoj Srbiji”.

1928 – Rođen je Džo Morelo, američki džez bubnjar, član proslavljenog kvarteta Dejva Brubeka. Morelo je sa Brubekovim kvartetom svirao neka od najznamenitijih džez ostvarenja svih vremena, poput “Take Five”. Njihov album “Time Out” bio je prvi džez album koji je prodat u više od milion primeraka. Bio je proglašen za najboljeg bubnjara u izboru časopisa “Daunbit” (Downbeat).

1936 – Pobunom trupa generala Franciska Franka, u Melilji u Španskom Maroku, protiv vlade “Narodnog fronta” Manuela Asanje, pobednika na izborima u februaru 1936, počeo je građanski rat u Španiji u kojem je poginulo oko milion ljudi. Bila je to reakcija tradicionalnih struktura Španije, desnice, aristokratije i crkve na prokomunističke i izrazito anticrkvene poteze Asanjine vlade. Uz pomoć nacističke Nemačke i fašističke Italije monarhisti su vremenom potukli pristalice vlade “Narodnog fronta”. U pomoć Republici su priskočili i dobrovoljci (komunisti i anarhisti velikom većinom) iz celog sveta i formirane su internacionalne brigade u kojima je bilo i građana tadašnje Kraljevine Jugoslavije (oko 1.500 ljudi). Franko je pobedio u proleće 1939. Režim koji je on ustrojio, izrazito reakcionaran, trajao je sve do 1975. ali je kralj Huan Karlos koga je on pripremao za preuzimanje vlasti i vaspitavao, ubrzo uveo demokratski poredak.

1945 – Konferencija velikih sila pobednica u Drugom svetskom ratu o posleratnoj budućnosti Evrope počela je u bivšoj rezidenciji pruskih kraljeva i nemačkih careva u Potsdamu, pored Berlina. Na skupu okončanom 2. avgusta 1945, sovjetski lider Staljin, predsednik SAD Frenklin Ruzvelt i premijer Velike Britanije Vinston Čerčil, kojeg je 28. jula zamenio novi šef britanske vlade Klement Atli, odlučili su da Nemačka bude potpuno demilitarizovana. Zabranjena je Nacionalsocijalistička partija i propisano je da Nemačka plati ratnu odštetu. Dogovorene su i teritorijalne promene u Istočnoj Evropi, uključujući iseljavanje takozvanih sudetskih Nemaca iz Čehoslovačke, ali i Nemaca iz drugih delova Istočne Evrope, poput Poljske. Uprkos zaklinjanju u trajni mir, ubrzo su duboka razmimoilaženja Istoka i Zapada izazvala hladni rat.

1946 – Streljan je Dragoljub Draža Mihailović, komandant Jugoslovenske vojske u Otadžbini (četnički pokret). U Drugi svetski rat ušao kao pukovnik a izbeglička vlada mu je dodelila čin generala, kao i mesto ministra vojnog. Učestvovao je u oslobodilačkim ratovima 1912-1918. U međuratnom periodu izvesno vreme bio je vojni ataše u Pragu i Sofiji. Sa grupom istomišljenika odlučio se, nakon kapitulacije 1941. na otpor okupatoru, što je započeo polovinom maja 1941. Brutalne odmazde koje je sprovodio okupator vremenom su ga primorale na taktičniji pristup, što će imati za posledicu da su se Britanci i Amerikanci vremenom (tokom 43. i posebno 44.) odlučili da podrže Partizanski pokret (Narodnooslobodilačka vojska) koji je predvodio Josip Broz Tito. Ulazak Sovjetskih jedinica u Srbiju u jesen 1944. označio je i konačni slom Mihailovićevog pokreta. OZNA (Odeljenje zaštite naroda – politička policija) uhapsila ga je 12. marta 1946. Osuđen je s obrazloženjem da je bio saradnik okupatora i ratni zločinac. Predsednik SAD Hari Truman odlikovao ga je Legijom časti, posthumno 1948. Rehabilitovan je odlukom skupštine Srbije iz 2004. kojom su oba sukobljena pokreta iz Drugog svetskog rata ocenjena kao pokreti otpora.

POSTAVI ODGOVOR

Please enter your comment!
Please enter your name here

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.