Na današnji dan, 15. avgust

Danas je četvrtak, 15. avgust, 227. dan 2019. Do kraja godine ima 138 dana.

605

1057 – Poginuo je škotski kralj Magbet, čiji je život inspirisao engleskog pisca Vilijama Šekspira da napiše jednu od svojih najpoznatijih drama.

1534 – Španski monah Ignasio de Lojola osnovao je u Parizu rimokatolički jezuitski red (Societas Iesu), koji je papa Pavle III priznao šest godina docnije.

1769 – Rođen je francuski car Napoleon I Bonaparta, jedan od najvećih vojskovođa u istoriji, čiji su osvajački pohodi razorili feudalno ustrojstvo tradicionalne Evrope. Istakao se 1793. u borbi protiv Engleza kod Tulona, tada je, u 24. godini, postao general. U Italiji je 1796. i 1797. tukao vojsku Austrije, a 1797. ukinuo je Mletačku repubiku. Posle pohoda na Egipat, državnim udarom 1799. zaveo je režim konzulstva, uzevši neograničenu vlast kao “prvi konzul”, a od 1802. kao “doživotni konzul”. Reformisao je administraciju, prosvetu, finansije i sudstvo, dao Francuskoj nov krivični i građanski zakonik (Napoleonov kodeks). Zaključio je konkordat s papom Pijem VII i normalizovao odnose Vatikana i Francuske. Proglasio je sebe za cara 1804. Pobedama 1805. kod Ulma i Austerlica primorao je Austriju na mir. Zaratio je s Pruskom 1806. tukao ih kod Jene i Auerštata i 1807. primorao na mir pod veoma teškim uslovima. Pokušao je da pokori Španiju i 1808. postavio je brata Žozefa za španskog kralja. Napoleonove pobede od 1805. do 1809. omogućile su prevlast Francuske nad većim delom Evrope. Godine 1812. krenuo je u pohod na Rusiju predvodeći vojsku od 600.000 ljudi sastavljenu od skoro svih evropskih nacija. I pored činjenice da je uspeo da zauzme Moskvu, u Rusiji je katastrofalno poražen. Nakon poraza kod Lajpciga 1813. saveznici (Rusi, Englezi, Prusi, Austrijanci) ušli su u Pariz krajem marta 1814. a Napoleon je prognan na sredozemno ostrvo Elba. Odatle je pobegao i vratio se u Pariz marta 1815. ali je već u junu konačno putučen kod Vaterloa i prognan na ostrvo Sveta Jelena u Atlantskom okeanu, na kojem je umro kao britanski zatočenik. Ima indicija da je otrovan.

1771 – Rođen je škotski pisac Valter Skot, tvorac modernog istorijskog romana. Skupljao je i narodne pesme i pisao epove iz istorije Škotske. Preveo je na engleski srpsku narodnu pesmu “Hasanaginica”. Dela: romani “Veverli”, “Gaj Manering”, “Starinar”, “Rob Roj”, “Ajvanho”, “Kenilvort”, “Kventin Dervard”, “Grof Robert”.

1888 – Rođen je britanski pukovnik Tomas Edvard Lorens, poznat kao Lorens od Arabije, arheolog, istraživač, pisac i oficir. Istakao se u borbama na Bliskom istoku tokom Prvog svetskog rata, kao britanski oficir, kad je okupio Arape, neprijateljski raspoložene prema Turskoj. Pošao je iz Hedžasa u današnjoj Saudi Arabiji (Hedžas je tada bio turska teritorija) prema severu (danas Jordan, Sirija, Irak) i presudno je uticao na formiranje tih država (u prvo vreme kao britanske mandatne teritorije, osim Sirije i Libana koji su pripali Francuskoj), kao i na ustoličenje lokalnih dinastija. Spretno koristeći želju Arapa da se oslobode Turske, ostvario je ciljeve britanske kolonijalne politike. Napisao je sećanja: “Sedam stubova mudrosti”, na srpskom objavljena kao: “Ustanak u pustinji”.

1914 – Započela je Cerska bitka. Posle upada u Srbiju 200.000 austrougarskih vojnika Srpska vrhovna komanda prebacila je oko 180.000 vojnika u severozapadnu Srbiju, shvativši u kom rejonu je koncentrisan napad. Sukob je započeo u noći 15. na 16. avgust na padinama Cera. Zahvaljujući strategiji srpske komande, do 24. avgusta u Srbiji nije ostao ni jedan austrougarski vojnik, izuzev 4.500 zarobljenika. Cerska bitka prva je saveznička pobeda u Prvom svetskom ratu i izuzetno je podigla ugled Srbije i njene vojske. Pobeda Srba omela je Austro-Ugarsku da na vreme koncentriše trupe na ruskom frontu.

1914 – Prolaskom broda “Ankon” otvoren je Panamski kanal, dug 81,6 kilometara, koji u najužem delu Srednje Amerike spaja Atlantski i Tihi okean. Kanal je zvanično otvoren tek u julu 1920, a gradnja koju je 1889. započeo graditelj Sueckog kanala Francuz Ferdinan de Leseps, a SAD preuzele 1901, praćena je finansijskim aferama, pritiscima i vojnim intervencijama. Zbog klimatskih prilika broj umrlih radnika bio je ogroman. Tokom izgradnje kanala SAD su ustanovile i jednu novu državu – Panamu, pošto nisu bile zadovoljne uslovima koje im je dala Kolumbija koja je do tada držala tu teritoriju.

1917 – Boljševici su poslednjeg ruskog cara Nikolaja II i njegovu porodicu izveli iz rezidencije u Carskom Selu kod Petrograda da bi ih otpremili u Sibir. Docnije su prebačeni u Jekaterinburg na Uralu (u sovjetsko vreme Sverdlovsk), gde su ih pobili jula 1918.

1924 – Rođen je engleski pisac Robert Okston Bolt, poznat po popularnim, inteligentno pisanim dramama s veštim zapletom, poput “Čoveka za sva vremena” o životu Tomasa Mora, jedne od najboljih istorijskih drama pisanih u 20. veku. Ostala dela: drame “Trešnja u cvatu”, “Tigar i konj”, “Blagi Džek”, “Braća i sestre”, “Vivat! Vivat Regina!”, “Stanje revolucije”, filmski scenariji “Čovek za sva vremena” (Oskar za scenario), “Lorens od Arabije”, “Doktor Živago”, “Rajanova kći”.

1925 – Rođen je Oskar Piterson, kanadski džez pijanista i kompozitor. Školovao se u rodnom Montrealu, a postao je poznat nakon nastupa u njujorškom Karnegi Holu 1949. Osvojio brojne nagrade i priznanja, uključujući i nagradu “Gremi” za životno delo 1997. kao i priznanje Međunarodne asocijacije za džez obrazovanje. Nosilac je najvišeg kanadskog civilnog priznanja – Ordena reda Kanade, i prvi živi Kanađanin čiji je lik dospeo na poštansku marku. Oskar Piterson bio je jedan od najvećih muzicara u istoriji džeza uopšte.

1947 – Akt o nezavisnosti Britanske Indije stupio je na snagu. Tim činom su posle 180 godina kolonijalne vladavine Britanije, oformljene suverene države Indija i Pakistan. Do podele nekadašnje Britanske Indije došlo je zbog verskog rascepa. Indijsku uniju mahom je naseljavalo hinduističko stanovništvo, a Pakistan muslimansko. Muslimanski Pakistan se kasnije pocepao na dve države (te teritorije nisu bile teritorijalno povezane) na Bangladeš i današnji Pakistan.

1949 – Umro je srpski pisac Rastko Petrović, jedan od najoriginalnijih i najznačajnijih srpskih pesnika. U ratu je sa srpskom vojskom prošao povlačenje preko planinskih vrleti do Jadrana 1915. posle čega je poslat u Francusku i u Parizu je diplomirao prava. Od 1923. je u diplomatskoj službi – radio je u Rimu, zatim u Vašingtonu, gde je i umro 1949. Njegovi posmrtni ostaci preneti su u otadžbinu 1986. Pripadao je prvoj generaciji srpskih modernista i bio sinonim za temperamentnu i nekonvencionalnu literaturu. Njegova knjiga pesama “Otkrovenje” smatrana je najznačajnijom zbirkom srpske poezije između dva svetska rata. Pisao je i putopise s putovanja po Africi i Americi, zatim o Prvom svetskom ratu – roman “Dan šesti”. Ostala dela: roman “Burleska gospodina Peruna boga groma”, lirska proza “Ljudi govore”, putopis “Afrika”, drama “Sibinjanke”.

POSTAVI ODGOVOR

Please enter your comment!
Please enter your name here

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.