Na današnji dan, 14. septembar

Danas je utorak, 14. septembar, 257. dan 2021. Do kraja godine ima 108 dana.

0
7

1262 – Snage kastiljanskog kralja Alfonsa X Učenog zauzele su luku Kadis na obali Atlantskog okeana, okončavši petovekovnu mavarsku okupaciju grada.

1321 – Umro je italijanski pisac i mislilac Dante Aligijeri (pravo ime Aligijeri Durante) najveći italijanski pesnik. Izučavao je jezike, pravo i filozofiju, a bavio se i politikom, zbog čega je 1302. doživotno proteran iz rodne Firence. Odbio je da se vrati u Firencu i kada je 1316. pomilovan, pa je i umro u izgnanstvu, u Raveni. U delu “Božanstvena komedija” pominje i srpskog (raškog) kralja Milutina. Ostala dela: “Novi život” (sa autobiografskim crtama), “O pisanju na vulgarnom jeziku”, “Rime”, filozofski spis “Gozba”, “O monarhiji”, “Ekloge”, “Poslanice”.

1523 – Umro je papa Adrijan VI , jedini Holanđanin poglavar rimokatoličke crkve u njenoj istoriji. Papa je postao u januaru 1522. i njegov pontifikat trajao je nepune dve godine. Nije uspeo da ostvari zamisao o zajedništvu evropskih zemalja u ratu protiv Turske.

1547 – Rođen je holandski državnik Johan van Oldenbarnevelt, otac moderne holandske države. Zajedno s Viljemom Oranskim, koji se nalazio na čelu novostvorene protestanske republike Ujedinjenih Provincija Nizozemske, predvodio je krajem 16. veka pobunu protiv Španaca. Pobuna je bila i verski motivisana, zbog strogog rimokatolicizma Španije. Odlučujuće je doprineo ekonomskom poletu Holandije, trgovinskoj ekspanziji i osnivanju Holandske istočnoindijske kompanije, ali je njegov umereni protestantizam toliko zasmetao Viljemovom sinu princu Morisu od Nasaua da ga je uhapsio pod optužbom za religioznu subverziju i 1619. pogubio, što istoričari smatraju najtamnijom mrljom rane holandske istorije.

1580 – Rođen je španski pisac Fransisko Gomes de Kevedo i Viljegas, satiričar koji je zbog zajedljivog jezika i otrovnog pera bio i povlašćen na dvoru i zatvaran. Izvanredno je slikao život ulice. Ali njegova lirika je izraz izuzetne barokne istančanosti. Dela: “Život lupeža”, “San lobanja”, “Plutonov svinjac”, “Dom poludelih od ljubavi”, “Knjiga o svim stvarima i još o mnogim drugim”, zbirke poezije “Španski Parnas”, “Tri poslednje kastiljanske Muze”.

1752 – Velika Britanija i njene kolonije prihvatile su Gregorijanski kalendar, pa je umesto 3. septembra prema Julijanskom kalendaru računanje vremena nastavljeno 14. septembrom. Protestantske zemlje teško su prihvatale reformu kalendara iz okrilja rimokatoličke crkve.

1812 – Francuski car Napoleon I ušao je u Moskvu, koju su Rusi u povlačenju zapalili, sprečivši zimovanje i snabdevanje njegovih trupa. Francuske trupe će ubrzo početi povlačenje pošto im je bilo onemogućeno svako snabdevanje. Iz Rusije se na kraju povuklo svega nekoliko desetina hiljada vojnika iako je Napoleon u pohod na Rusiju krenuo s vojskom od oko 600.000 vojnika.

1829 – Posle poraza u ratu koji je 1828. započela protiv Rusije, Turska je u Jedrenu potpisala mirovni ugovor kojim je Rusiji prepustila deltu Dunava i kavkasku crnomorsku obalu. Na osnovu Jedrenskog mira, 1830. Srbija je dobila hatišerif (sultanov ukaz) o samoupravi, a Grčka nezavisnost.

1842 – Aleksandra Karađorđevića, sina vođe Prvog srpskog ustanka Karađorđa, Narodna skupština održana na Vračaru, proglasila je za kneza Srbije, pošto su ustavobranitelji proterali Mihaila Obrenovića. U vreme njegove vladavine donet je Građanski zakonik (1844.) i reformisano sudstvo, a Srbiji su 1856. na Pariskom kongresu date garancije velikih sila. Knez Aleksandar doveo je u tadašnju Srbiju mnoštvo školovanih Srba iz Austrije, većinom iz Vojvodine. Zbog suprotstavljanja Savetu i delimičnog vezivanja za Austriju, jedna struja ustavobranitelja zbaciće ga 1858. na Svetoandrejskoj skupštini, kada će na presto biti vraćen knjaz Miloš Obrenović.

1851 – Umro je američki pisac Džejms Fenimor Kuper, začetnik istorijskog romana u američkoj literaturi. Izgradio je literarni tip pionira na granici, časnog, usamljenog, odanog heroja, prauzora mnogih junaka u američkoj književnosti i u filmovima o Divljem zapadu. Uticao je i na brojne evropske pisce pustolovnih romana. Dela: romani “Špijun”, “Pilot”, “The Bravo”, “Indijanci”, ciklus romana “Priče o Kožnoj Čarapi” (“Lovac na jelene”, “Poslednji Mohikanac”, “Izvidnik”, “Pioniri”, “Prerija”).

1852 – Umro je britanski vojskovođa i državnik feldmaršal Velington Artur Velzli, koji se proslavio ratovima protiv francuskog cara NapoleonaI. Kada se Napoleon 1815. vratio na vlast, nakon bega sa Elbe, Velington je postao vrhovni saveznički komandant i porazio ga je 18. juna 1815. kod Vaterloa (danas Belgija). Kao predsednik vlade od 1828. do 1830. opirao se izbornoj reformi.

1886 – Rođen je češki diplomata Jan Masarik, šef čehoslovačke diplomatije od 1940, potom od 1945. do 1948, sin prvog predsednika Čehoslovačke Tomaša Masarika. U martu 1948. izvršio je samoubistvo, kako je zvanično saopšteno.

1911 – Ruski predsednik vlade Petar Stolipin smrtno je ranjen u atentatu u pozorištu u Kijevu i umro je četiri dana docnije. Kao šef vlade od 1906. sprovodio je krupne liberalne reforme, čiji se učinak različito tumači.

1914 – General Erih fon Falkenhajn zamenio je u Prvom svetskom ratu generala Helmuta fon Moltkea na mestu načelnika štaba nemačke Vrhovne komande.

1918 – Na Solunskom frontu počela je masivna artiljerijska priprema za ofanzivu, odnosno proboj fronta. Priprema je trajala do početka proboja 15. septembra u 5:30 časova kada je oko 2.000 artiljerijskih cevi oglasilo početak napada savezničkih armija, pri čemu su udarni deo proboja izneli Srbi. Ovaj datum prihvaćen je danas kao Dan artiljerije i Dan Mešovite artiljerijske brigade Vojske Srbije.

1920 – Rođen je Mario Benedeti, urugvajski književnik i jedan od najvećih latinoameričkih pisaca. Autor preko 80 zbirki pesama, novela, eseja i pozorišnih komada, Benedeti je postao poznat romanom “Odmor” (1960.) koji je preveden na čak 19 jezika. Bio je društveno angažovan, godine 1971. osnovao je “Pokret 26. mart” levičarsku koaliciju koja je decenijama docnije preuzela vlast u Urugvaju.

1927 – U automobilskoj nesreći poginula je američka igračica Isidora Dankan, jedna od najznačajnijih balerina 20. veka, začetnik modernog baletskog pravca u kojem slobodno oblikovan igrački pokret izražava emocije. Napisala je više članaka i rasprava o baletu i autobiografiju “Moj život”.

1937 – Umro je čehoslovački državnik Tomaš Masarik, profesor Praškog univerziteta, filozof. Bio je prvi predsednik Čehoslovačke od 1918. do 1935. Osnovao je 1900. Narodnu stranku, koja je 1905. preimenovana u Progresivnu partiju. Od 1907. bio je poslanik u skupštini (rajhsratu) Austrije u kojem se borio protiv režima Austro-Ugarske monarhije, odnosno za veća prava Čeha. Protivio se agresivnoj austrougarskoj politici na Balkanu i aneksiji Bosne i Hercegovine i veoma je uticao na srpsku (i jugoslovensku uopšte) nacionalističku omladinu uoči Prvog svetskog rata. Rat je proveo u emigraciji, nastojeći da dobije saglasnost saveznika za nezavisnost Čehoslovačke. Dela:

“Socijalno pitanje”, “Principi morala Dejvida Hjuma”, “Osnove konkretne logike”, “Ideali humaniteta”, “Najnovija filozofija religije”.

1939 – Helikopter “VS-300” ruskog konstruktora Igora Sikorskog, koji je emigrirao u SAD, izveo je prvi uspešan helikopterski let u istoriji vazduhoplovstva.

1941 – Rođen je Bogdan Tirnanić. Jedan od najoriginalnijih autora srpskog novinarstva i publicistike, filmski kritičar i kolumnista. Rođen u Beogradu, novinarstvom je počeo da se bavi šezdesetih 20. v. Bio je urednik avangardnog omladinskog časopisa “Susret”, glavni urednik “RTV revije”, urednik kulturne rubrike magazina “NIN”, glavni urednik časopisa “Nju moment”. Objavljivao je i u “Politici”, “Borbi”, “Dnevnom telegrafu”. Dobitnik je nagrada “Laza Kostić”, “Jug Grizelj”, “Veselko Tenžera”. Uživao je retku popularnost kod široke čitalačke publike. Knjige: “Beograd za početnike”, “Ogled o Paja Patku”, “Coca-Cola art”, “Crni talas”. Uloge: “Rani radovi” Želimira Žilnika (“Zlatni medved” u Berlinu), “Crni bombarder”, “Živeti kao sav normalan svet”, “Zbog jedne divne crne žene”, serija “Otpisani”. Koscenarista je filmova “Dečko koji obećava”, “Poslednji krug u Monci”.

1959 – Sovjetska “Luna 2” postala je prvi vasionski brod koji se spustio na Mesec.

1960 – U Bagdadu je okončan sastanak predstavnika zemalja proizvođača nafte na kojem je donesena odluka o osnivanju OPEK (Organizacija zemalja izvoznica nafte).

POSTAVI ODGOVOR

молимо унесите свој коментар!
овдје унесите своје име

Ova web-stranica koristi Akismet za zaštitu protiv spama. Saznajte kako se obrađuju podaci komentara.