Na današnji dan, 14. april

Danas je nedelja, 14. april, 104. dan 2019. Do kraja godine ima 261 dan.

376

1629 – Rođen je holandski astronom, matematičar i fizičar Kristijan Hajgens, koji je 1655. otkrio tajnu izgleda Saturnovog prstena posmatranog sa Zemlje i objasnio promene tog izgleda tokom heliocentričnog kretanja Saturna. Otkrio je i Saturnov satelit Titan i tačno odredio trajanje njegove evolucije. Zaključio je da su meridijani Zemlje eliptični, spljošteni na polovima zbog rotacije planete. Pronašao je zakone sudara tela, postavio zakon centrifugalne sile, zasnovao undulacionu teoriju svetlosti, objasnio način prostiranja svetlosti (“Hajgensov princip”). Konstruisao je časovnik sa sekundarnim klatnom (“Horologium oscillatorium”) za merenje vremena pri astronomskim posmatranjima. U saradnji s bratom konstruisao je više astronomskih durbina velikih žižnih daljina.

1685 – Umro je engleski pisac Tomas Otvej, dramski pisac. Predstavnik je takozvane “herojske drame” svojevrsnog spoja između elizabetanske književne baštine i francuskog klasicizma. Dela: “Spasena Venecija”, “Siroče”, “Don Karlos”.

1759 – Umro je nemački kompozitor Georg Fridrih Hendl, uz Johana Sebastijana Baha najistaknutiji predstavnik baroka u muzici. Veći deo života proveo je u Londonu kao direktor Kraljevske muzičke akademije (od 1719.). Stvarao je opere izrazite dramatike i bogate melodike, u žanru italijanskih opera-serija. Dela: opere “Rinaldo”, “Julije Cezar”, “Aleksandar”, “Kserks”, oratorijumi “Mesija”, “Izrael u Egiptu”, “Juda Makabejac”, Samson”, “Saul”, orkestarske svite “Muzika na vodi”, “Muzika za vatromet”.

1849 – Na inicijativu vođe Mađarske revolucije Lajoša Košuta, mađarska Narodna skupština je u Debrecinu proglasila nezavisnost Mađarske od Austrije, svrgavanje Habzburške dinastije i izjasnila se za republiku.

1862 – Rođen je ruski državnik Petar Arkadijevič Stolipin, predsednik vlade Rusije od 1906. do septembra 1911. kad je ubijen u atentatu u Kijevu. Sproveo je niz ekonomskih reformi u duhu liberalizma. Mere koje je preduzeo na selu boljševici su kasnije tumačili kao “stolipinsku agrarnu reformu” izvedenu u korist bogatih seljaka, kulaka.

1863 – Knez Mihailo Obrenović organizovao je prve galopske trke na kružnoj stazi u Beogradu. Prvo beogradsko trkalište bilo je uređeno nedaleko od groblja, pored Carigradskog druma (danas bulevar Kralja Aleksandra), gde su tada priređivani vašari, na čistini ispod današnjeg hotela Metropol. Trkačka staza bila je dužine oko 1350 metara. Osnivanjem Dunavskog kola jahača u Beogradu 1890. sportsko konjarstvo je dobilo poseban zamah u tadasnjoj Kraljevini Srbiji.

1865 – Predsednik SAD Abraham Linkoln smrtno je ranjen u atentatu, nekoliko dana posle okončanja četvorogodišnjeg Američkog građanskog rata i poraza južnih država Konfederacije. Na njega je u loži vašingtonskog pozorišta “Ford Theatre” pucao navodno umno poremećeni glumac, pristalica poraženih južnjaka Džon But. Linkoln je sledećeg jutra podlegao povredama.

1904 – Rođen je engleski glumac Džon Artur Gilgud, briljantan tumač likova u komadima Vilijama Šekspira, Oskara Vajlda i Noela Kauarda. Uspešno se oprobao i kao pozorišni reditelj i igrao u više filmova, u kojima je takođe iskazao veliki glumački senzibilitet. Napisao je knjigu sećanja “Rane scene”. Filmovi: “Tajni agent”, “Premijer”, “Artur” (Oskar), “Julije Cezar”, “Put oko sveta za 80 dana”.

1914 – Umro je američki filozof i logičar Čarls Sanders Pirs, osnivač pragmatizma, pravca kojeg je kasnije razvio Vilijam Džejms. Verovao je da ideje najbolje mogu da budu ispitane istraživanjem posledica koje izazivaju. Uglavnom je radio u vladinim službama. Dela: “Pragmatizam”, posthumno “Sabrani spisi”.

1917 – Umro je poljski lekar i filolog Lazar Ludvig Zamenhof, tvorac međunarodnog jezika esperanto. Prvi udžbenik tog jezika objavio je 1887. pod pseudonimom dr Esperanto (onaj koji se nada). Esperanto nije postao međunarodni jezik u širokoj upotrebi kako se nadao njegov tvorac, ali je najvažniji i najrašireniji od svih veštačkih jezika.

1929 – Rođen je alžirski državnik Šadli Bendžedid, predsednik Alžira od 1979. do 1992.

1930 – Samoubistvo je izvršio ruski pisac Vladimir Vladimirovič Majakovski, utemeljitelj ruskog futurizma. Znatno je uticao na niz ruskih i evropskih pesnika. Dela: zbirke pesama i poema “Ja!”, “Vladimir Majakovski”, “Oblak u pantalonama”, “Rat i svet”, “Čovek”, “Sve što je napisao Vladimir Majakovski”, “150.000.000”, “Majakovski se smeška”, “Majakovski se smeje”, “Majakovski se ruga”, “Pesme o revoluciji”, “O tome”, “Vladimir Iljič Lenjin”, “Dobro!”, drame “Stenica”, “Hladan tuš”.

1931 – U Španiji je srušena diktatura generala Prima de Rivere, kralj Alfonso XIII pobegao je zatim iz zemlje i proglašena je republika s predsednikom privremene vlade Alkalom Zamorom. Republiku je 1939. posle trogodišnjeg građanskog rata, ukinuo general Francisko Franko, potom dugogodišnji diktator Španije. Alfonso XIII se više nikada nije vratio u zemlju ali je Franko za presto pripremao njegovog naslednika Huana Karlosa Burbonskog.

POSTAVI ODGOVOR

Please enter your comment!
Please enter your name here

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.