Na današnji dan, 13. jun

Danas je četvrtak, 13. jun, 164. dan 2019. Do kraja godine ima 201 dan.

459

323. p. n. e. – Umro je Aleksandar Veliki, najveći vojskovođa antičkog sveta. Bio je učenik atinskog filozofa Aristotela, kojeg je u prestonicu grčke države Makedonije Pelu doveo Aleksandrov otac kralj Filip II, a na presto je došao u 20. godini, kad je 336. pre n.e. ubijen Filip II. Dovršio je pokoravanje grčkih država i 334. pre n.e. poveo je s 30.000 pešaka i 5.000 konjanika rat protiv Persije. Osvojio je Malu Aziju, Siriju, Egipat i Persiju i stigao do reke Ind. U prestonici Vavilon, po povratku iz Indije, iznenada je umro u 33. godini. Koristio je sadejstvo konjice i pešadije i prvi je u istoriji ratne veštine uveo sistematski rad štaba. Na vojne pohode uvek je vodio i ekipu naučnika i istraživača raznih vrsta, stoga nije bio samo osvajač već i nosilac širenja helenske kulture. Vekovima kasnije na teritorijama koje je on osvojio bile su vidljive tekovine grčke kulture i civilizacije.

1381 – Pod vođstvom Vata Tajlera u engleskim pokrajinama Kent, Norfok, Safok i Kembridžšir počeo je seljački ustanak, izazvan visokim porezima. Već prvog dana ustanka seljaci su uz pomoć londonske sirotinje ušli u London i opseli zgradu Parlamenta, ali je Tajler ubijen već trećeg dana ustanka. Ostavši bez vođe, ustanici su napustili London i buna je ugušena.

1811 – Rođen je ruski književni kritičar i filozof Visarion Grigorjevič Belinski, osnivač ruske realističke estetike. Formulisao je teorijsku osnovu novog pravca u ruskoj književnosti nazvanog “naturalna škola”. Nastojeći da kritici stvori filozofsku osnovu, proučavao je nemačku filozofiju. Napisao je kritička tumačenja dela Aleksandra Puškina, Mihaila Ljermontova i Nikolaja Gogolja, a njegovo “Pismo Gogolju” obrazac je preciznosti i oštrine kritičke misli. Dela: “O ruskoj povesti i o povestima Gogolja”, “Književne maštarije”, “Junak naših dana”, “Pesme M. Ljermontova”, “Deoba poezije na rodove i vidove”, “Reč o kritici”, “Putovanja Čičikova ili Mrtve duše”, “I. A. Krilov”, “Dela Aleksandra Puškina”.

1839 – Srpski knjaz Miloš Obrenović abdicirao je u korist sina Mihaila i napustio Srbiju, zbog sukoba sa starešinama koji su zahtevali učešće u centralnoj vlasti, pod maskom zakonitosti. Pod pritiskom Miletine bune, 3. februara 1835. donet je naglašeno liberalni Sretenjski ustav, ali ga je Knjaz zbog protivljenja Rusije, Austrije i Turske suspendovao već u martu 1835. Krajem 1838. turski sultan je izdao Hatišerif prema kojem je s knjazom vlast delio Sovjet, što je Miloš izbegavao. Posle neuspelog mirenja s takozvanim ustavobraniteljima morao je da napusti zemlju, u koju se vratio posle odluke Svetoandrejske skupštine 1859. o zbacivanju kneza Aleksandra Karađorđevića. Vladao je Srbijom do smrti 1860.

1865 – Rođen je irski pisac Vilijam Batler Jejts, dobitnik Nobelove nagrade za književnost 1923. Bio je izraziti kosmopolita oslonjen na klasične helenske uzore, ali i duboko vezan za irsko tlo i tradiciju. Jedan je od najvećih autora koji su stvarali na engleskom jeziku. Dela: poezija “Oisinova lutanja”, “Vetar u trsci”, “Ostrvce na jezeru Inisfri”, “Toranj”, drame “Grofica Ketlin”, “Žuđena zemlja”, “Mačka i mesec”, eseji “Keltski suton”, “Ideje dobra i zla”, “Sanjarenja o detinjstvu i mladosti”, “Autobiografija”.

1876 – Srpsko učeno društvo je za prvu ženu akademika kod Srba izabralo slikarku Katarinu Ivanović.

1897 – Rođen je finski trkač Pavo Nurmi, koji je na dugim stazama osvojio devet zlatnih medalja na Olimpijskim igrama 1920, 1924. i 1928. Svetske rekorde obarao je 29 puta.

1899 – Rođen je meksički kompozitor i dirigent indijanskog porekla Karlos Čavez, osnivač Simfonijskog orkestra Meksika. Istraživao je meksički muzički folklor. Bio je dominantna muzička figura 20. veka u Meksiku, direktor Konzervatorijuma i šef Državnog umetničkog odeljenja. Dela: simfonije “Simfonija proletaria”, “Simfonija India”, baleti, kamerna muzika, klavirske kompozicije.

1900 – U Kini je počeo “Bokserski ustanak” – pobuna protiv stranih sila i njihovog uticaja u Kini. Ustanak su u septembru 1901. ugušile evropske sile, Japan i SAD.

1917 – Nemci su u Prvom svetskom ratu usmrtili 162 stanovnika Londona, u prvom masovnom bombardovanju britanske prestonice iz vazduha u kojem je učestvovalo 14 bombardera tipa “Gota”.

1923 – Osnovana je Beogradska filharmonija. Njen osnivač, prvi direktor i šef-dirigent bio je jedan od najznačajnijih srpskih kompozitora i dirigenata Stevan Hristić.

1943 – Rođen je engleski filmski glumac Malkolm Mekdauel, koji je najčešće tumačio arogantne, asocijalne likove. Filmovi: “Ako”, “Paklena pomorandža”, “Šunjajući Mesec”, “Srećni čovek”, “Rojal fleš”, “Kaligula”, “Bolnica Britanija”, “Ljudi mačke”, “Plavi grom”, “Poludi”, “Gulag”.

1944 – Nemci su u Drugom svetskom ratu počeli da bombarduju južnu Englesku, posebno London, dugo pripremanim tajnim oružjem – raketama “Fau-1”. Do marta 1945. ispaljeno je oko 8.000 raketa “Fau-1” i oko 4.000 “Fau-2”, od kojih je poginulo najmanje 5.500 britanskih civila, oko 2.700 u prve tri sedmice bombardovanja.

1956 – Poslednji britanski vojnici napustili su bazu na Sueckom kanalu, kojim je Velika Britanija upravljala 74 godine, a upravu nad Kanalom preuzeo je Egipat.

POSTAVI ODGOVOR

Please enter your comment!
Please enter your name here

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.