Na današnji dan, 13. decembar

Danas je četvrtak, 13. decembar, 347. dan 2018. Do kraja godine ima 18 dana.

523

1204 – Umro je jevrejski filozof, lekar, matematičar i astronom Mojsije Majmonid, sledbenik Aristotela, najveći jevrejski filozof srednjeg veka. U najvažnijem filozofskom delu “Vodič ljubavi” nastojao je da racionalizuje religiju, što je izazvalo žestoku osudu ortodoksnih pristalica judaizma. Napisao je više astronomskih i matematičkih rasprava i 18 medicinskih traktata s teorijama znatno ispred vremena u kojem je živeo.

1553 – Rođen je francuski kralj Anri IV, prvi monarh iz dinastije Burbona, prethodno kralj Navare i vođa hugenota (francuski protestanti, kalvinisti) u verskom ratu s rimokatolicima. Tokom vladavine od 1589. do smrti 1610. povratio je Francuskoj unutrašnji mir “Nantskim ediktom” o verskoj toleranciji 1598, učvrstio je ekonomski i politički i ojačao kraljevsku vlast. Ubio ga je jedan katolički verski fanatik. U Francuskoj gde je prozvan “Anri dobri” ponekad ga ističu kao najvećeg vladara u istoriji te zemlje.

1570 – Mirom u Šćećinu Danska je priznala nezavisnost Švedske.

1642 – Holandski moreplovac Abel Tasman otkrio je zemlju kojoj je dao ime holandske provincije Novi Zeland, ali se zbog straha od domorodaca Maora nije iskrcao. Zasluge za otkriće Novog Zelanda pripadaju i engleskom moreplovcu Džejmsu Kuku, koji se 1769. iskrcao na jedno od novozelandskih ostrva.

1780 – Rođen je ruski diplomata Karl Robert Vasiljevič Neselrode, ministar inostranih poslova Rusije od 1822. do 1856. Vodio je izrazito reakcionarnu politiku, oličenu u Svetoj alijansi (osnovana posle Bečkog kongresa 1815. s ciljem suzbijanja revolucionarnih tendencija). Odgovoran je za ulazak Rusije 1853. u Krimski rat protiv Turske. U rat protiv Rusije potom su stupile Francuska, Britanija i Sardinija (Pijemont). Posle ruskog poraza 1856. podneo je ostavku.

1784 – Umro je engleski pisac i leksikograf Semjuel Džonson, čiji je “Rečnik engleskog jezika” iz 1755. više od veka važio za najautoritativniji na engleskom govornom području. Zahvaljujući knjizi njegovog prijatelja Džejmsa Bosvela “Život dr Džonsona”, koja se smatra retko dobrom biografijom, postao je opšte poznat. Ostala dela: poema “Taština ljudskih želja”, tragedija “Irena”, kritičarsko delo “Životi pesnika”.

1797 – Rođen je nemački pisac Hajnrih Hajne, jedan od najvećih pesnika 19. veka, čija je poezija suptilnog lirizma i osećajnosti, vrhunsko dostignuće romantizma. Posle studija prava u Getingenu i putovanja po Evropi, napustio je Nemačku i otišao u Pariz. Tu se sprijateljio sa Karlom Marksom i napisao pesmu “Tkači” i satiričnu poemu “Nemačka, zimska bajka”. Prethodno je “Knjigom pesama” 1827. uneo u nemačku liriku potpuno nov ton, što je učinio i u nemačkoj prozi delom “Slike sa putovanja”. U Parizu je delovao kao neka vrsta kulturnog posrednika između Nemaca i Francuza – proznom zbirkom “Salon” obaveštavao je Nemce o duhovnim prilikama u Francuskoj, a za francuske čitaoce napisao je dela “O istoriji novije lepe književnosti u Nemačkoj” i “Prilog istoriji religije i filozofije u Nemačkoj”. Njegova poezija je vrhunsko dostignuće nemačkog romantizma. Ostala dela: zbirke “Nove pesme”, “Romansero”, spev “Ata Trol”.

1816 – Rođen je nemački industrijalac i pronalazač Ernst Verner fon Simens, koji je s trojicom braće osnovao gigantsku kompaniju “Simens”. Pronašao je 1846. telegraf s kazaljkom, 1866. dinamo mašinu, a 1879. električni tramvaj.

1862 – U bici kod Frederiksburga u Američkom građanskom ratu, južnjački general Robert Li sa 72.000 vojnika potukao je severnjačkog generala Ambrouza Bernsajda, koji je imao pod komandom oko 114.000. Tokom teških borbi duž reke Masaponaks, Bersajd je izgubio više od 12.000 vojnika.

1937 – Japanske trupe okupirale su kineski grad Nanking. Tokom narednih šest sedmica stradalo je oko 200.000 Kineza, mahom civila. U kineskoj istoriografiji taj period najčešće se naziva “silovanje Nankinga”.

1877 – Srpski kralj Milan Obrenović (tada knez) odazvao se pozivu Rusije koja je zaratila s Turskom. Srbija je objavila rat, iako se još nije oporavila od poraza u prethodnom ratu sa Turskom. Srpska vojska je ubrzo potukla Turke i oslobodila je Niš, Belu Palanku, Pirot, Kuršumliju, Prokuplje, Vranje, Kosovo (veliki deo Stare Srbije). Krajem januara 1878. rat je završen mirom Rusije i Turske u San Stefanu, izrazito na štetu Srbije. Odredbe mira u San Stefanu – kojima je ustrojena Velika Bugarska – evropske sile nisu priznale i one su izmenjene na Berlinskom kongresu kasnije iste godine. Srbija je od tada i formalno međunarodno priznata kao nezavisna država, uz teritorijalna proširenja – Pirotski, Vranjski, Niški i Toplički okrug. Ipak, srpska vojska bila je primorana da se povuče sa Kosova, koje je prethodno oslobodila, što je veoma teško primljeno.

1939 – U prvoj velikoj pomorskoj bici u Drugom svetskom ratu britanske krstarice “Ekseter”, “Ajaks” i “Ahil” kod zaliva La Plata u Atlantskom okeanu teško su oštetile i onesposobile nemački bojni brod “Admiral Graf fon Špe”, koji je tokom gusarskog krstarenja u južnom Atlantiku i Indijskom okeanu prethodno potopio devet trgovačkih brodova.

POSTAVI ODGOVOR

Please enter your comment!
Please enter your name here

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.