Na današnji dan, 13. avgust

Danas je utorak, 13. avgust 2019. Do kraja godine ima 140 dana.

649

1521 – Slomivši otpor Asteka španski osvajač Ernan Kortes zauzeo je i razorio Tenočtitlan, sadašnji Sijudad Meksiko.

1624 – Francuski kralj Luj XIII postavio je za prvog ministra, odnosno predsednika vlade, kardinala Armana Rišeljea, ličnost koja će odigrati izuzetnu ulogu u istoriji Francuske.

1806 – Dogodio se boj na Mišaru, jedna je od najznačajnijih srpskih pobeda u Prvom srpskom ustanku. Ustanički vođa Karađorđe dočekao je Turke na uzvišenju kod sela Mišar nedaleko od Šapca. Napadu neuporedivo brojnijih Turaka Srbi su uspešno su odolevali, da bi usledio napad srpske konjice, pod vođstvom Pop-Luke Lazarevića i Prote Mateje Nenadovića, s desnog boka. Ostaci poraženih Turaka su se posle velikih gubitaka povukli nazad u Bosnu. Karađorđe je ukupno raspolagao sa 7.000 pešaka i 2.000 konjanika, dok je Turaka bilo 40.000.

1813 – Izašao je prvi broj “Novina serbskih iz carstvujuščeg grada Viene”. Bio je to prvi dnevni list kod Srba. Izlazile su svakog dana, osim nedeljom i praznicima. Pokretači “Novina” bili su studenti medicine Dimitrije Davidović i Dimitrije Frušić, bivši đaci Karlovačke gimnazije. List u kojem je Vuk Stefanović Karadžić začeo modernu srpsku novinsku književnu kritiku je izlazio do 1822. kad je ugašen zbog problema sa štamparijom.

1826 – Umro je francuski lekar Rene Teofil Jasent Lenak, koji je 1819. izumeo stetoskop.

1863 – Umro je francuski slikar Ežen Delakroa, glavni predstavnik romantizma. Ilustrovao je Geteovog “Fausta” i napisao “Dnevnik” u kojem je izložio zapažanja o umetnosti. Dela: “Danteova barka”, “Ulazak krstaša u Carigrad”, “Na barikadama 28. jula 1830.”, “Pokolj na Hiosu”, “Smrt Sardanapala”.

1888 – Rođen je škotski pronalazač Džon Logi Berd, pionir televizije, koji je 1923. izveo prvi prenos televizijske slike kao crno-bele siluete, a 1925. kao slike s polutonovima. Godine 1927. konstruisao je prvi uređaj za noćno osmatranje pomoću infracrvenih zraka, a 1928. je izveo prvi prekookeanski televizijski prenos između Londona i Hortsdejla u SAD.

1899 – Rođen je britansko američki filmski režiser Alfred Džozef Hičkok. Proslavio se filmovima kriminalističkog žanra kao i horor filmovima prožetim neobičnim cinizmom. Bio je majstor filmske montaže, napetosti i ambijenta. Filmovi: “Čovek koji je suviše znao”, “Rebeka”, “Ptice”, “Psiho”, “39 stepenica”, “Tajni agent”, “Ozloglašena”, “Slučaj Paradin”, “Konopac”, “Prozor u dvorištu”, “Pozovi M radi ubistva”, “Nevolje s Harijem”, “Marni”, “Topaz”, “Porodična zavera”, “Frenezija”, “Vrtoglavica”, “Sever-severozapad”.

1910 – Umrla je engleska medicinska sestra Florens Najtingel, utemeljivač profesije medicinskih sestara, čiji se rođendan (12. maj) obeležava kao međunarodni Dan medicinskih sestara. Tokom Krimskog rata, polovinom 19. veka, organizovala je bolnice pri britanskom ekspedicionom korpusu i znatno je reformisala sanitetsku službu i negu ranjenika i bolesnika. Zahvaljujući tome, smrtnost u britanskim poljskim bolnicama je smanjena sa 40 na dva odsto. Otvorila je prvu školu za medicinske sestre, a njene učenice su posle Prvog svetskog rata – u kojem su lečile srpske vojnike – pomogle osnivanje takve škole u Beogradu. Prva generacija medicinskih sestara iz te škole izašla je 1924. godine.

1912 – Umro je francuski kompozitor Žil Emil Frederik Masne, profesor Konzervatorijuma u Parizu, jedan od najznačajnijih predstavnika tipično francuskog duha u muzičkoj umetnosti Evrope 19. veka. Njegova dela su prepoznatljiva po stilu koji karakterišu elegancija, jasnoća i prefinjenost. Komponovao je više od 20 uglavnom lirskih opera. Dela: opere “Manon”, “Verter”, “Don Kihot” i “Tais”, baletska muzika, oratorijumi, kantate, solo pesme.

1913 – Rođen je izraelski državnik Menahem Begin, prvi predsednik vlade Izraela koji je potpisao ugovor s nekom arapskom zemljom. Posle razgovora u Kemp Dejvidu sa egipatskim predsednikom Anvarom el Sadatom i predsednikom SAD Džimijem Karterom, 1977. u Vašingtonu je potpisao mirovni ugovor s Egiptom. U tek osnovanoj državi Izrael 1948. oformio je pokret “Herut” (sloboda), od kojeg je nastala partija “Likud” (jedinstvo). U vladu je ušao 1967, a od 1977. do 1983, kada je podneo ostavku, bio je predsednik vlade. Sa Sadatom je 1978. podelio Nobelovu nagradu za mir. Važio je za “čoveka najtvrđe linije s vizijom za kompromis”. Dela: “Pobuna”, “Lična sećanja komandanta Irgun Cevai Leumija”, “Bele noći”, “U podzemlju”.

1913 – Rođen je kiparski arhiepiskop Makarios III, vođa pokreta za nezavisnost Kipra od Velike Britanije i prvi predsednik te mediteranske zemlje od 1960. do smrti 1977. Bio je i jedan od lidera Pokreta nesvrstanih zemalja.

1923 – Mustafa Kemal, poznat kao Kemal Ataturk, postao je prvi predsednik Turske. Tokom vladavine do smrti 1938. radikalnim reformama iz korena je izmenio lik zemlje: zaveo je u Turskoj svetovni poredak, sproveo je agrarnu reformu, ukinuo kalifat, doneo savremene zakone, reformisao jezik i pravopis, zabranio je nošenje fesa i orijentalne nošnje.

1927 – Rođen je kubanski revolucionar i državnik Fidel Kastro, pod čijim vođstvom je na Kubi svrgnuta diktatura Fulhensija Batiste i izvedena revolucija. Njegov prvi pokušaj zbacivanja Batiste nije uspeo pošto je napad na kasarnu Monkada u Santjago de Kuba 26. jula 1953. propao. Kastro je potom osuđen na 15 godina robije, ali je pomilovan 1955. Po izlasku sa robije osniva “Pokret 26. jul” i odlazi u Meksiko, gde organizuje pristalice. U decembru 1956. iskrcava se na Kubu i u zoni Sijera Maestre započinje pobunu. Ušao je s njegovim jedinicama u Havanu 1. januara 1959. a Batista je pobegao sa Kube. U februaru 1959. Kastro postaje predsednik vlade, 1965. šef Komunističke partije Kube, 1976. i vrhovni komandant oružanih snaga.

1942 – U noćnom jurišu na hrvatsko ustaško utvrđenje Kupres u Drugom svetskom ratu poginuo je partizanski komandant Simo Šolaja. Po izbijanju ustanka 1941. postao je vođa srpskih seljaka u svom kraju, izuzetno omiljen zbog pravičnosti, poštenja i hrabrosti. Predvodio je bataljon nazvan “Iskra”. Posmrtno je proglašen za narodnog heroja.

1946 – Umro je engleski pisac Herbert Džordž Vels, jedan od prvih autora naučno-fantastične literature, autor niza popularno-naučnih, istorijskih, socijalnih i fantastičnih romana i pripovedaka. Dela: “Rat svetova”, “Vremenska mašina”, “Istorija sveta”, “Ostrvo doktora Moroa”, “Hrana bogova”, “Nevidljivi čovek”, “Novi Makijaveli”, “Tono Bangi”, “Čovečanstvo”, “Novi svet”, Nauka o životu”, “Kips”.

POSTAVI ODGOVOR

Please enter your comment!
Please enter your name here

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.