Na današnji dan, 11. maj

Danas je subota, 11. maj, 131. dan 2019. Do kraja godine ima 234 dana.

477

330 – Konstantinopolis (sadašnji Istanbul – što je bukvalni prevod slovenskog Carigrad) postao je nova prestonica Rimskog carstva. Nazvan je prema caru Konstantinu I Velikom.

483 – Rođen je Vizantijski car Justinijan I, poznat kao Justinijan Veliki, koji se proslavio kodifikacijom rimskog prava, velikom graditeljskom aktivnošću i osvajanjima. Težeći obnovi Rimskog carstva na zapadnim, izgubljenim, teritorijama, taj vladar, rođen kod Naisusa (Niš), pokorio je 534. Vandale u severnoj Africi, 555. Ostrogote u Italiji. Ratovao je i protiv Persijanaca, koji su ugrožavali azijske provincije, ali nije uspeo da spreči upade Slovena na Balkan. Prema njegovom nalogu, najbolji pravnici pripremili su “Korpus juris civilis”, sastavljen od prečišćenih zakona rimskih careva (“Kodeks Iustinijanus”), raznih pravnih spisa (“Digesta”) i izvoda za školovanje pravnika (“Institutiones”). Time je sačuvao norme rimskog prava, što je imalo izuzetan značaj za razvoj pravne teorije u Evropi. Sazidao je 537. crkvu Aja Sofija, najveću u Carigradu, koju su posle osvajanja grada 1453. Turci pretvorili u džamiju doziđivanjem četiri minareta.

1686 – Umro je nemački fizičar i pronalazač Oto fon Gerike, koji je prvi demonstrirao vakum i prikazao čuveni eksperiment o vazdušnom pritisku (“magdeburške polulopte”). Takođe je izumeo vazdušnu pumpu, vazdušnu vagu i barometar.

1778 – Umro je engleski državnik Vilijam Pit Stariji, vođa vigovaca, britanski premijer od 1756. do 1761. i od 1766. do 1768, čija je agresivna spoljna politika preobrazila Veliku Britaniju u najveću svetsku kolonijalnu silu i Francusku gotovo lišila kolonija. Kao šef diplomatije i rata sprovodio je politiku kolonijalne ekspanzije i pokrenuo je 1756. Sedmogodišnji rat, posle kojeg je Francuska 1763. morala Kanadu da ustupi Britaniji i da se povuče iz Indije.

1852 – Na Baščaršiji u Sarajevu u požaru je izgorelo oko 2.000 dućana, od čega čak 1.600 u vlasništvu Srba. Građani Srbije su tada pritekli u pomoć “jednoplemenoj i jednorođenoj braći”. Spisak darodavaca je sačuvan u Arhivu Beograda.

1869 – Osnovano je Srpsko poljoprivredno društvo s ciljem širenja stručnih znanja među seljacima, kao i popularizacije novih saznanja u poljoprivredi. Prvobitni naziv bio je: Društvo za poljsku privredu. SPD je postojalo do 1946. kada je ukinuto.

1896 – Rođen je srpski kompozitor Josip Štolcer, poznat kao Josip Slavenski, profesor Muzičke akademije u Beogradu, koji je, težeći oblikovanju nacionalnog izraza, spojio muzički folklor pojedinih balkanskih naroda s modernom evropskom muzičkom tehnikom. Dela: “Balkanofonija” za orkestar”, “Simfonija Orijenta”, za hor i orkestar, “Pesme moje majke” za glas i gudački kvartet, četiri gudačka kvarteta, violinski koncert, horovi, sonata za violinu i klavir.

1901 – Rođen je srpski glumac Viktor Starčić, izuzetno nadaren za suptilne portrete, produhovljeni umetnik s dubokim emocionalnim i psihološkim poniranjem u uloge. Ostvario je više sjajnih uloga u filmovima, a neke kreacije ušle su u antologiju srpskog i jugoslovenskog teatra, poput Pometa u “Dundo Maroju”, Hljestakova u “Revizoru”, Smrdića u “Rodoljupcima”, Aurela u “Ledi”, Pavlina u “Jegoru Buličovu”, Glumca u “Na dnu”, Lembaha u “Agoniji”, Don Zanea u “Gloriji”.

1904 – Rođen je španski slikar Salvador Dali, ekscentrik visokog stila, jedan od najvećih slikara 20. veka, umetnik koji je uzdrmao temelje slikarstva. Prošao je kroz faze futurizma, kubizma i apstraktnog racionalizma, da bi se priklonio nadrealizmu, uvek s crtežom izvedenim do perfekcije. Slikao je iracionalan i fantastičan svet snova i halucinacija. Tridesetih godina je naslikao dela koja su izazvala šok (“Veliki masturbator”, “Goruća žirafa”, “Predosećaj građanskog rata”). Radio je i kao kostimograf i scenograf u filmovima španskog režisera Luisa Bunjuela “Andalužanski pas” i “Zlatno doba”. Napisao je autobiografsko delo “Tajni život Salvadora Dalija”.

1919 – Rođen je Džon Majkl Hejs, američki filmski scenarista. Bio je nominovan za Oskara za filmove “Prozor u dvorište” Alfreda Hičkoka i za “Gradić Pejton”. Hejs je sa Hičkokom sarađivao i u filmovima “Drš’te lopova”, “Nevolje s Harijem” i “Čovek koji je suviše znao”.

1925 – Umro je srpski slikar Stevan Todorović, član Srpske kraljevske akademije. Slikarstvo je učio u Beču i Minhenu. Počeo je kao romantičar s lepim osećajem za kolorit, a završio kao hladni akademičar. Izradio je oko 300 portreta savremenika, uključujući Kornelija Stankovića, Đuru Daničića, Vladana Đorđevića, kraljicu Nataliju.

1927 – Umro je francuski slikar španskog porekla Huan Gris, pionir stila poznatog kao sintetički kubizam. U početku je stvarao pod uticajem zemljaka Pabla Pikasa, a kasnije je našao originalan izraz na granici apstrakcije.

1931 – Bankrot “Kreditanštalta”, najveće austrijske banke, označio je početak finansijskog kolapsa u centralnoj Evropi.

1933 – Rođen je srpski glumac Zoran Radmilović, neprevaziđeni majstor improvizacije, koji je oduševljavao pozorišnu publiku, često stvarajući utisak da je sam – čitavo pozorište. Glumačku karijeru započeo je kao student 1960. u Beogradskom dramskom pozorištu a 1964. je prešao u Atelje 212. Omiljen za života, upamćen je po nizu briljantnih uloga poput Kralja Ibija, Radovana III, Trigorina u “Galebu”, Laze Kostića u “Santa Maria della Salute”. Igrao je u brojnim filmovima i TV serijama.

1940 – Potpisan je jugoslovensko-sovjetski trgovinski ugovor. U strahu od italijanskih pretnji, Kraljevina Jugoslavija tražila je od Sovjetskog Saveza vojnu pomoć – čak 200 aviona, tešku artiljeriju, tenkove i benzin. Šef sovjetske diplomatije Vjačeslav Molotov uslovio je svaku saradnju uspostavom redovnih diplomatskih odnosa, što je i učinjeno 25. juna 1940.

1943 – Izbeglička jugoslovenska vlada u Londonu je u Drugom svetskom ratu, na insistiranje britanske vlade, zatražila od Draže Mihajlovića da prekine sve kontakte sa okupatorima i uspostavi odnose sa partizanskim pokretom.

1947 – Umro je srpski pisac Vasa Stajić, filozof, istoričar, istaknuti srpski kulturni i nacionalni radnik. Bio je predsednik Matice srpske i izdavač više časopisa. Studirao je prava, a potom filozofiju u Budimpešti, Parizu i Lajpcigu, a diplomirao je 1902. u Budimpešti. Predvodio je Reformistički srpski nacionalni pokret mlade vojvođanske inteligencije. Izdavao je časopise “Novi Srbin” i “Prosveta”. Izvesno vreme bio je sekretar Matice srpske i urednik “Letopisa” (1921. i 1936.). Napisao je preko 20 knjiga od kojih su najpoznatije “Novosadske biografije” i “Velikokikindski dištrikt”. Autor je i preko 100 naučno-stručnih rasprava. Posle Drugog svetskog rata izabran je za doživotnog predsednika Matice srpske. Objavio je više knjiga arhivske građe iz istorije Novog Sada kao i monografije o Svetozaru Miletiću i Jovanu Jovanoviću Zmaju. Jedan je od osnivača, 1923. Novosadske podružnice Srpskog planinarskog društva, koja 1924. postaje Planinarsko društvo Fruška gora. Dosledno se, čitavog života, zalagao za prijateljstvo i saradnju Srba i Mađara.

1949 – Sijam je promenio ime u Tajland.

1949 – Izrael je primljen u UN.

1973 – Donji dom skupštine Savezne Republike Nemačke potvrdio je sporazum o uspostavljanju odnosa dveju nemačkih država, čime je okončano dugogodišnje otvoreno neprijateljstvo i nepriznavanje Demokratske Republike Nemačke kao suverene države.

POSTAVI ODGOVOR

Please enter your comment!
Please enter your name here

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.