Na današnji dan, 10. decembar

Danas je ponedeljak, 10. decembar 2018. Do kraja godine ima 21 dan.

435

1520 – Nemački crkveni reformator Martin Luter prekinuo je sve veze s Rimom spalivši javno u Vitenbergu bulu u kojoj mu je papa Lav X zapretio prokletstvom ako se u roku od 60 dana ne odrekne jeresi.

1603 – Umro je engleski lekar i fizičar Vilijam Gilbert, nazvan “otac elektriciteta”, lični lekar kraljice Elizabete I. Proslavio se, kao fizičar, delom “O magnetima” iako mu je ta oblast bila samo neka vrsta hobija. Dokazao je da je Zemlja veliki loptasti magnet i da se igla na kompasu ne upravlja prema nebu, kako se do tada verovalo, nego prema magnetnim polovima planete. Shvatanjima magnetizma nebeskih tela i elektriciteta snažno je uticao na razvoj nauke u 17. veku.

1830 – Rođena je američka književnica Emili Dikinson, za života gotovo anonimna, jer je do smrti objavila samo pet pesama. Njenih više od hiljadu pesama, otkrivenih posle smrti, posthumno je objavljeno u šest tomova. Priređivači su ih podelili u četiri kategorije: pesme o prirodi, o vremenu i večnosti, o ljubavi i o životu. Njena poezija je izrazito introspektivna i usmerena ka mističnom, naglašene originalnosti.

1845 – Engleski građevinski inženjer Robert Tompson patentirao je prve pneumatske gume.

1848 – Luj Napoleon je nadmoćnom većinom dobio izbore za predsednika Francuske. Četiri godine kasnije izveo je državni udar i proglasio se carem Napoleonom III.

1868 – Prvi semafori za regulisanje saobraćaja u svetu počeli su da rade u Londonu, na trgu ispred zgrade parlamenta.

1896 – Umro je švedski hemičar, industrijalac, filantrop i pronalazač Alfred Bernard Nobel, koji je pronalaskom dinamita 1867. stekao ogromno bogatstvo. S namerom da se dinamit koristi samo u mirnodopske svrhe, testamentom je ostavio fond od 9,2 miliona dolara za dodelu nagrada za vanredna dostignuća u fizici, hemiji, medicini, književnosti i zalaganju za mir. Prve Nobelove nagrade Kraljevska švedska akademija dodelila je 1901. Od 1969. Akademija dodeljuje i nagradu za ekonomiju. Nagradu za mir dodeljuje Nobelov komitet u Oslu.

1898 – Rođen je srpski slikar Ivan Tabaković, profesor Akademije primenjenih umetnosti u Beogradu, član Srpske akademije nauka i umetnosti. Studirao je u Minhenu, Budimpešti, Zagrebu i Parizu. Pripadao je grupama “Zemlja”, “Dvanaestorica” i “Šestorica”. Dobio je “Gran pri” za slikarstvo na međunarodnoj izložbi u Parizu 1937. i Zlatnu medalju na međunarodnoj izložbi keramike u Pragu 1962.

1898 – Posle poraza u Američko-španskom ratu, Španija se u Parizu mirovnim ugovorom odrekla Kube, Portorika, Guama i Filipina. Bio je to kraj španskog kolonijalnog carstva osim poseda u Africi.

1909 – Prestala je da izlazi “Šabačka čivija”, jedan od najboljih humorističko-satiričnih listova u Srbiji. Prvi broj se pojavio u septembru 1906.

1926 – Umro je srpski državnik Nikola Pašić, jedan od osnivača Radikalne stranke 1881. i njen vođa, tvorac Vidovdanskog ustava 1921. prvog ustava Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca. Kao student politehnikuma u Cirihu, Švajcarska, prišao je socijalistima i prihvatio ideje Svetozara Markovića, i njegovih ruskih uzora. Po povratku u Srbiju uređivao je socijalistički list “Oslobođenje”, a 1878. izabran je u Narodnu skupštinu. Posle gušenja Timočke bune 1883. emigrirao je i u odsustvu je osuđen na smrt. Kralj Milan ga je kasnije pomilovao. Odlučujuće je doprineo da Srbija 1888. dobije ustav koji je primorao Kralja Milana da se povuče. Ubrzo po abdikaciji kralja Milana u korist sina Aleksandra 1889. postao je predsednik skupštine, a 1891. predsednik vlade. Dominantnu političku poziciju u Srbiji učvrstio je posle dolaska na vlast kralja Petra I Karađorđevića 1903. Vladu je vodio i od 1904. i potom još tri puta, a posle Prvog svetskog rata bio je tri puta i predsednik vlade Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca. Uspešno se opirao nastojanjima Austro-Ugarske protiv Srbije, učestvovao je u stvaranju Balkanskog saveza uperenog protiv Turske i bio odani pristalica carske Rusije. Uz kralja Aleksandra (tada regenta) predvodio je Srbiju u pobedonosnim balkanskim ratovima 1912. i 1913. i u Prvom Svetskom ratu od 1914. do 1918. Zastupao je Kraljevinu Srbiju 1919. na Versajskoj mirovnoj konferenciji i odlučno doprineo stvaranju Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca.

1935 – Knez namesnik Pavle Karađorđević svečano je otvorio za upotrebu most Kralja Petra II, danas poznat kao – Pančevački most.

1954 – Srpski i hrvatski pisci i lingvisti postigli su Novosadski dogovor o srpskohrvatskom književnom jeziku, koji je potpisalo 25 uglednih stručnjaka za jezik, sa srpskim piscem Ivom Andrićem na čelu. Drugi potpisnik bio je Aleksandar Belić, predsednik Srpske kraljevske akademije i docnije Srpske akademije nauka. Zaključeno je “da je narodni jezik Srba, Hrvata i Crnogoraca jedan jezik s dva izgovora”, da su oba pisma – ćirilica i latinica – ravnopravna i da jezik ima zajednički pravopis. Raspadom jugoslovenske države Novosadski dogovor izgubio je na značaju.

POSTAVI ODGOVOR

Please enter your comment!
Please enter your name here

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.