Na današnji dan, 02. mart

Danas je subota, 2. mart, 61. dan 2019. Do kraja godine ima 304 dana.

430

1459 – Rođen je holandski sveštenik Adrijan Florison, koji je kao papa Adrijan VI u januaru 1522. postao jedini Holanđanin poglavar rimokatoličke crkve u njenoj istoriji. Umro je u septembru 1523. nakon pontifikata od nepune dve godine. Nije uspeo da ostvari zamisao o zajedništvu evropskih zemalja u ratu protiv Turaka.

1810 – Rođen je italijanski sveštenik Vinčenco Đoakino Peči, koji je kao papa Lav XIII tokom pontifikata od 1878. do smrti 1903. svesrdno podupirao Katoličku akciju, specifičan duhovno intelektualni pokret. Katolička akcija je ubrzo prerasla u političku snagu značajne težine i ostavila je veliki trag u idejama političke desnice. Upamćen je i po nastojanju da rimokatolička crkva otvorenije prilazi novim naučnim dostignućima.

1817 – Rođen je mađarski pisac Janoš Aranj, najveći mađarski epski pesnik, uz Šandora Petefija, najznačajniji predstavnik “narodnjačkog” pravca koji je dominirao mađarskom literaturom 19. veka. Prevodio je Vilijama Šekspira i Aristofana i pisao studije o estetici, metrici i istoriji umetnosti. Ostala dela: trilogija “Toldi”, “Toldijeva ljubav”, “Toldijevo veče” (epski spev o mađarskom narodnom junaku Miklošu Toldiju), balade “Božji sud”,”Agneza”, “Komešanje”, “Kralj Lajoš V”.

1824 – Rođen je češki kompozitor, dirigent i pijanista Bedžih Smetana, začetnik i najznačajniji predstavnik češkog muzičkog nacionalizma. Inspirisao se narodnim legendama,istorijom i folklorom. Dela: opere “Prodana nevesta”, “Dalibor”,”Libuša”, “Poljubac”, ciklus simfonijskih poema “Moja domovina”, gudački kvartet “Iz moga života”, klavirske i kamerne kompozicije.

1855 – Umro je ruski car Nikolaj I Pavlovič Romanov. Vladao je od 1825. do smrti. Ugušio je 1825. ustanak dekabrista (pobuna petrogradskih pukova-pod uticajem modernih intelektualnih stremljenja) a 1831. ustanak u Poljskoj. Bio je izrazito reakcionarno orjentisan, tokom njegove vladavine sumnjičeni su mnogi ruski pisci, poput Puškina, Ljermontova, Belinskog, Ševčenka. U dogovoru s Austrijom, ugušio je 1849. revoluciju u Mađarskoj. Rusiju je, uglavnom na račun Turske, proširio, pripojivši Jermeniju, Zakavkazje, istočne obale Crnog mora i ušće Dunava, ali je izgubio Krimski rat. Taj rat vođen od 1853. protiv Turske, kojoj su se pridružile Francuska, Britanija i Sardinija (Pijemont), okončan je godinu dana posle njegove smrti Pariskim mirom. Rusija je izgubila pravo da drži flotu u Crnom moru i podiže tvrđave na njegovim obalama, kao i deo Besarabije i protektorat nad dunavskim kneževinama (Vlaška i Moldavija).

1876 – Rođen je italijanski rimokatolički sveštenik Euđenio Pačeli, od 1939. do smrti 1958. papa Pije XII. Pred kraj Drugog svetskog rata i neposredno posle njega blagonaklono je posmatrao i pomagao beg pripadnika poraženih formacija putem takozvanih “pacovskih kanala” – mreže pomoću koje su se nacisti prebacivali najčešće u Latinsku Ameriku.

1855 – Umro je ruski car Nikolaj I Pavlovič Romanov. Vladao je od 1825. do smrti. Ugušio je 1825. ustanak dekabrista (pobuna petrogradskih pukova-pod uticajem modernih intelektualnih stremljenja) a 1831. ustanak u Poljskoj. Bio je izrazito reakcionarno orjentisan, tokom njegove vladavine sumnjičeni su mnogi ruski pisci, poput Puškina, Ljermontova, Belinskog, Ševčenka. U dogovoru s Austrijom, ugušio je 1849. revoluciju u Mađarskoj. Rusiju je, uglavnom na račun Turske, proširio, pripojivši Jermeniju, Zakavkazje, istočne obale Crnog mora i ušće Dunava, ali je izgubio Krimski rat. Taj rat vođen od 1853. protiv Turske, kojoj su se pridružile Francuska, Britanija i Sardinija (Pijemont), okončan je godinu dana posle njegove smrti Pariskim mirom. Rusija je izgubila pravo da drži flotu u Crnom moru i podiže tvrđave na njegovim obalama, kao i deo Besarabije i protektorat nad dunavskim kneževinama (Vlaška i Moldavija).

1900 – Rođen je srpski glumac Milivoje Živanović, prvak Jugoslovenskog dramskog pozorišta. Karijeru je počeo u putujućem pozorištu Udruženja glumaca, a zalaganjem Branislava Nušića postao je stalni član Srpskog narodnog pozorišta u Novom Sadu. Kasnije je prešao u Skoplje, a 1932. ostvario je dugogodišnji san – primljen je u Narodno pozorište u Beogradu. Kad je 1947. osnovano Jugoslovensko dramsko pozorište, koje je okupilo veliki deo glumačke elite, našao se u novom ansamblu. Za izuzetne glumačke kreacije dobio je niz priznanja, uključujući “Zlatnu medalju Stanislavskog” koju mu je dodelio Moskovski hudožestveni teatar na čijim je daskama često gostovao.

1909 – Intervencijom evropskih sila Austro-Ugarska je zaustavljena u nameri da zarati protiv Srbije tokom krize izazvane austrijskom aneksijom Bosne i Hercegovine, u istoriografiji poznate kao Aneksiona kriza.

1919 – U Moskvi je počeo osnivački kongres Treće komunističke internacionale, poznate kao Kominterna, koji je naložio osnivanje u svim zemljama novih komunističkih partija, koje će biti sekcije Kominterne.

1921 – Umro je bivši crnogorski vladar Nikola Petrović. Posle invazije austrougarskih trupa, u januaru 1916. potpisao je kapitulaciju i napustio Crnu Goru. Velika Narodna skupština u Podgorici ga je 26. novembra 1918. zbog izdaje 1916. zbacila sa prestola i proglasila prisajedinjenje Crne Gore – Srbiji. Imao je literarne ambicije i smatrao je sebe velikim književnikom, ali ga je ozbiljna književna kritika smatrala diletantom.

1930 – Umro je engleski pisac Dejvid Herbert Lorens, koji je opisivanjem seksualnosti skandalizovao puritansko britansko društvo. Bio je preokupiran problemom seksualnih odnosa, zainteresovan za primitivne religije i misticizam i neprijateljski raspoložen prema industrijskom 20. veku, puritanizmu i anglosaksonskim društvenim konvencijama. Dela: romani “Beli paun”, “Sinovi i ljubavnici”, “Ljubavnik ledi Četerli”, “Zaljubljene žene”, “Duga”, priče “Pruski oficir”, “Engleska, moja Engleska”, “Žena koja je ođahala”, eseji “Psihoanaliza i nesvesno”, “Pokreti u evropskoj istoriji”, “Studije o klasičnoj američkoj književnosti”, “Pornografija i opscenost”, “Apokalipsa”, pesme “Ljubavne i druge pesme”, “Amores”, “Kornjače”, “Ptice, zveri i cveće”.

1931 – Rođen je sovjetski državnik Mihail Sergejevič Gorbačov, poslednji predsednik Sovjetskog Saveza. Posle preuzimanja vlasti 1985. otpočeo je promene poznate kao “glasnost” i “perestrojka”. Okončao je razdoblje “Hladnog rata” i odrekao se čvrste kontrole nad članicama Varšavskog pakta, što je dovelo do pada režima u istočnoevropskim zemljama. Proces koji je započeo nije uspeo da kontroliše, zbog čega se 1991. raspao Sovjetski Savez, što ni on politički nije uspeo da preživi, čemu je odlučujuće doprineo njegov bivši politički štićenik Boris Jeljcin, koji je postao prvi predsednik Rusije.

1939 – Umro je engleski egiptolog Hauard Karter, koji je 1922. otkrio grobnicu egipatskog faraona Tutankamona.

1943 – U Drugom svetskom ratu u Bizmarkovom moru počela je pomorska bitka, u kojoj su saveznički avioni potopili 12 japanskih ratnih brodova, sprečivši ih da dopreme pojačanja na Novu Gvineju. Tokom bitke poginulo je oko 4.000 Japanaca.

1946 – Ho Ši Min je izabran za predsednika Severnog Vijetnama.

1949 – Američki kapetan Džejms Galaher se avionom B-50, posle leta od 37.742 kilometra, koji je trajao 94 časa i jedan minut, spustio u bazu Fort Vort u Teksasu, okončavši prvi let oko Zemlje bez spuštanja.

POSTAVI ODGOVOR

Please enter your comment!
Please enter your name here

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.