170 godina od razaranja Novog Sada

VIDEO K9: Zašto i na koji način je Novi Sad razoren i tri petine njegovog stanovništva ubijeno 12. juna 1849. godine, bila je tema predavanja koje je istoričar Dejan Mikavica održao u Galeriji Prometej povodom 170 godina od bombardovanja našeg grada.

47

Najtragičniji dan u istoriji Novog Sada bio 12. jun 1849. godine, kada je grad bombardovanjem mađarske vojske topovskom artiljerijom sa Petrovaradinske tvrđave skoro u potpunosti razoren.

Predavanje istoričara Dejana Mikavice o ovom događaju jedna je od brojnih manifestacija u gradu upriličenih u znak obeležavanja te nezapamćene tragedije. Širi politički osnov mađarsko-srpskog sukoba, kako se moglo čuti na predavanju, bila je borba Srba za lični integritet u okviru Habzburške monarhije.

“Ovaj sukob, odnosno bombardovanje Novog Sada deo je jednog šireg istorijskog i političkog konteksta. Mađari su hteli da obnove svoju državnost, bili su složni i kompaktni kao nacija, ali i u tome da nijedna nemađarska nacija nema pravo na ravnopravan politički status, to se odnosilo na Srbe. U tom kontekstu Srbima nije ostalo ništa drugo nego da definišu svoje nacionalne zahteve, što su uradili na Majskoj skupštini 1848. što nije predstavljalo ništa drugo do ideju o srpskoj državnosti u Habzburškoj monarhiji”, naveo je profesor.

Proglašenje Srpske Vojvodine, kako je istakao, direktno je protivrečilo mađarskom pravu i narušavalo suverenitet i integritet Ugarske. Bilo je izvesno da će do doći do jednog od, prema njegovim rečima, najsurovijih i najkrvavijih sukoba na području Vojvodine, koji je dostigao vrhunac bombardovanjem Novog Sada 1849. godine.

“Pre 170 godina sa Petrovaradinske tvrđave bombardovana je novosadska varoš, i u tom strahovitom bombardovanju petrovaradinske posade izginuo je veliki broj Srba. U beleškama su ostali zapisi da su ulice bile pune leševa, grad je stradao ne samo od bombardovanja, već i od požara koji se proširio i posledice su bile katastrofalne. Recimo, od 20 hiljada ljudi, nakon bombardovanja ostalo je da živi svega oko 6000 stanovnika”, rekao je Mikavica.

Grad je pre Srpske revolucije 1848/49 imao oko 20.000 stanovnika i prvi period revolucije je uspeo da preživi bez većih posledica, iako je bilo iseljavanja prvo Srba, a potom i drugih naroda, kao i nestašica hrane i drugih problema. Tog 12. juna 1849. godine Novi Sad je skoro sravnjen sa zemljom i ostao je bez većine stanovnika, a zbog razmera tragedije bečki dvor je imao ideju da potpuno raseli preostalo preživelo stanovništvo. Delegacija uglednih Novosađana nakon bombardovanja je otišla u Beč kako bi zatražila pomoć od dvora za obnovu Novog Sada.

“Posle tog razgovora deputacija se uputila u Beč i posle razgovora sa Francom Jozefom dobila je vrlo ohrabrujuća obećanja koja su bila ispunjena, posebno onaj deo od carskog fonda od milion i po forinti koji su koristili Novosađani za obnovu svog grada. Te prve godine nije došao celokupan iznos, na raspolaganju je bilo oko 800 hiljada forinti i Novosađani su zahvaljujući svom trudu bili u prilici da obnove svoj grad”, istakao je Mikavica.

Carskim fondom, kako je rekao, nedugo zatim uspešno su obnovljene mnoge ulice koje su praktično nestale poput Hlebarske, Gospodske i Futoške, obnovljeni su i stanovi i zgrade trgovaca i zanatlija, sakralni objekti od kojih je najvažnija Saborna crkva, ali i ostale brojne institucije koje je bombardovanje izbrisalo sa lica zemlje. Sećanja na jedan od najtragičnijih perioda u istoriji Novog Sada zabeležena su u mnogim spisima koji se čuvaju u kulturnim institucijama u Novom Sadu.

U kolektivnom sećanju Novog Sada ostalo je malo spomenika koji čuvaju uspomenu na ovaj tragični događaj, a jedan od njih je spomen krst koji se nalazi na Temerinskom putu neposredno nakon mosta na Klisi, kao i nekoliko đuladi koja su uzidana u fasade kuća u Dunavskoj ulici.

POSTAVI ODGOVOR

Please enter your comment!
Please enter your name here

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.