NOVI SAD

Novi Sad se prvi put spominje u pisanim dokumentima1640… kao naselje oko mostobrana na bačkoj strani Dunava, preko puta poznate Petrovaradinske tvrđave, pod nazivom Racka varoš odnosnoRatzenstadt (od mađarskog imena za južne Slovene: Rasi ili Raci, a prema staroj srpskoj srednjovjekovnoj državi i gradu Ras). Nastao je kao pomoćno naselje Petrovaradinskom Šancu gdje su bili smešteni vojska, graničari i trgovci. Naseljavali su ga pretežno Srbi, Nemci, Židovi, Mađari, Armenci i Grci i Hrvati. Godine 1748. bogati građani Racke varoši odlaze u Beč, gde za 80.000 rajnskih forinti kupuju od carice Marije Terezije status slobodnog kraljevskog grada.

Ona tim povodom, 1. februara 1748. godine (od 1996. godine ovaj datum se slavi kao Dan Grada) izdaje uredbu koja kaže:

Mi, Marija Terezija, Božjom milošću carica rimska a kraljica Ugarske, Češke, Dalmacije, Hrvatske, Slavonije, Rame, Srbije, Galicije, Lodomerije itd. itd. dajemo glasom ovoga pismena na znanje svakome, koga se tiče. [...] …da taj toliko puta spominjani naš Petrovaradinski kameralni grad, koji leži na drugoj strani Dunava u bačkoj županiji na zemljištu Sajlovo, silom naše kraljevske moći i ugleda iz ranije navedenih razloga [...] učinimo svojim slobodnim kraljevskim gradom i da ga uvrstimo, primimo i upišemo u broj, krug i red ostalih naših slobodnih kraljevskih gradova našeg kraljevstva Ugarske tako i naših nasljednih zemalja, ukidajući mu dosadašnje ime Petrovaradinski Šanac, nađosmo za dobro da se ubuduće zove i da mu naslov bude Neoplanta, mađarski Uj-Videgh, njemački pak Ney-Satz.

Novi Sad

Novi Sad uskoro postaje središte trgovine na Dunavu u južnoj Ugarskoj i najznačajniji kulturni i prosvetiteljski centar Srba u Ugarskoj, zbog čega dobija i danas često korišten naziv Srpska Atina. U njemu je osnovano Srpsko narodno pozorište 1861. godine, najstarije srpsko profesionalno pozorište. Postaje i sedište, pre toga u Budimpešti osnovane Matice srpske. 1918, godine Novi Sad postaje deo Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca, a promenom Ustava 1929. godine i glavni grad Dunavske banovine. Tokom II svetskog rata njime upravljaju fašisti mađarske hortijevske vojske i u tom razdoblju dolazi do velikog stradanja kako srpskog i židovskog, tako i drugog stanovništva, uključujući i Nemce i Mađare. Oslobođen je od okupatorske vlasti 23. oktobra 1944. godine. U SFRJ postaje glavni grad AP Vojvodine kao i njen najrazvijeniji grad. Prema popisu iz 2002. godine na teritoriju grada živi oko 270.000 stanovnika, a na teritoriju cijele opštne Novi Sad oko 400.000.

Novi Sad se može podičiti raznolikim značajnim građevinama, kao što su:

• Gradska kuća iz 19. veka,
• Katedrala imena Marijina sagrađena 1866. godine,
• Saborna crkva i
• Vladičanski dvor Bačke episkopije Srpske pravoslavne crkve iz 19 veka, tu je i
• Sinagoga koja je druga po veličini u Evropi (nakon budimpeštanske) iz 1905. godine, kao i
• Izvršno veća (bivše Banovine) iz 1936. godine, arhitekte Dragiše Brašovana,pažnju zaslužuje i
• Maticu srpsku (dar Marije Trandafil).

Među spomenicima jnajznačajniji je spomenik gradonačelniku Novog Sada Svetozaru Miletiću, koji se nalazi u samom centru grada, ispred Gradske kuće. Ovaj spomenik rad je Ivana Meštrovića iz 1936. godine.

Na novosadskom keju, Keju žrtava racije, na samoj obali Dunava,  je i spomenik žrtvama novosadske racije, rad Jove Soldatovića, a blizu mosta Duga, nalazi se i spomenik Janiki Balažu, poznatom tamburašu.

U Novom Sadu ima i mnogo galerija, muzeja, a Novi Sad s pravom nosi i naziv Univerzitetskog grada, sa mnogobrojnim državnim, privatnim fakultetima, višim školama, kao i državnim osnovim i srednjim školama.

Novi Sad se nalazi na 45°20′0″ N 19°51′0″ E, u središnjem delu pokrajne Vojvodine, na severu Srbije, na granici Bačke i Srema.

Novi Sad se nalazi na levoj obali Dunava između (1.252 i 1.262 kilometra toka reke). Sa leve strane reke se nalazi ravničarski kraj – Bačka, sa desne brdoviti kraj, na obroncima Fruške gore – Srem. Nadmorska visina Novog Sada je od 72m, sa Bačke strane, do 350m, sa Sremske strane. Sa leve strane Dunava uliva se mali kanal koji je deo sistema kanal Dunav-Tisa-Dunav.

Klima u Novom Sadu prelazi iz umereno kontinentalne u kontinentalnu, tako da grad ima sva četiri godišnja doba. Tokom zime bude i hladnog vetra “Košave”, koji obično traje od 3-7 dana. Prosečna temperatura vazduha u gradu je 10,9⁰C. Srednja temperatura u januaru je -1⁰C, a u junu 21,6⁰C.

U Novom Sadu godišnje padne oko 578 mm², a broj kišnih dana u godini je 122.

Danas novosadsko područje ima 380.291 stanovnika, od čega sam Novi Sad 292.508, Petrovaradin 13.307, Begeč 3.004, Budisava 3.904, Bukovac 3.513, Veternik 10.076, Kać 10.509, Kisač 5.670, Kovilj 5.380, Ledinci 2.234, Rumenka 4.889, Stepanovićevo 2.112, Futog 17.751, Čenej 1.715, Srijemska Kamenica 9.351 stanovnika.

U Novom Sadu, kao multinacionalnoj sredini, zajedno žive: Mađari, Hrvati, Jugosloveni, Slovaci, Crnogorci, Rusini, Rumuni, Romi… i mnogi drugi.

Novi Sad je prijatelj sa mnogim gradovima u svetu: